Polska – Beskid Sądecki, czyli samo zdrowie

Rzeka Poprad przecina swą szeroką doliną Beskid Sądecki. W efekcie góry składają się z dwóch odrębnych pasm. Po zachodniej stronie przełomu wznosi się wyższe – Radziejowej (1262 m), po wschodniej – niższe nieco – Jaworzyny Krynickiej (1114 m).

Przymiotnik ‚Krynicka‚ jest bardzo ważny, ponieważ w Beskidach jest wiele Jaworzyn. Częste występowanie tej nazwy świadczy, o tym jak popularnym drzewem były niegdyś w karpackich lasach jawory, górska odmiana klonu z łuszczącą się w charakterystyczny sposób korą. Dziś te szlachetne drzewa są coraz rzadsze, tym bardziej więc zachwycają swymi potężnymi pniami i rozłożystymi koronami. Ponieważ Beskid Sądecki leży na pograniczu terenów zajmowanych przez górali polskich i ruskich, w terenie zaczynają pojawiać się nazwy pochodzące także od jaworowych lasów, ale oparte o wschodnie formy gwarowe, takie jak: Berest, Bereście, Bereśnik. Ewenementem florystycznym jest jedyne w Karpatach zbiorowisko lip. Las lipowy Obrożyska na zachodnim stoku Góry Mikowej (647 m), w Paśmie Jaworzyny Krynickiej nad Milikiem, objęty jest ochroną.

Z Beskidem Sądeckim wiążą się jeszcze dwa niewielkie pasemka, należące geograficznie do słowackich pasm górskich. Maleńka, połączona z Pasmem Jaworzyny Krynickiej grupa Zimnego i Dubnego (najwyższy szczyt Kraczonik, 934 m) należy do Gór Czerchowskich. Oddzielona od Pasma Radziejowej przełęczą Obidza, położona na granicy Eliaszówka (1023 m) stanowi część Gór Lubowelskich. Pośród zalesionych i raczej pozbawionych rozleglejszych panoram szczytów Beskidu Sądeckiego, Eliaszówka zasługuje na uwagę. Szczególnie bowiem efektownie prezentują się z niej niezbyt odległe Tatry widziane w oryginalnym skrócie.

Dodany do sądeckiej Jaworzyny przymiotnik Krynicka nie pozostawia wątpliwości gdzie ta konkretna Jaworzyna się wznosi. Nad Krynicą, jednym z najsłynniejszych i najstarszych polskich uzdrowisk. Zdroje są charakterystyczne dla Beskidu Sądeckiego. Na obrzeżu tych gór rozlokowały się szczególnie znane w Polsce miejscowości uzdrowiskowe. U stóp Pasma Radziejowej leżą Szczawnica i Krościenko, a w rejonie Jaworzyny – oprócz Krynicy – także Muszyna, Żegiestów, Łomnica, Wierchomla i Piwniczna.

Obfite źródła wód mineralnych, których zdrowotne walory były znane już w średniowieczu, są największym bogactwem Beskidu Sądeckiego. Intensywny rozwój urządzeń zdrojowych, wykorzystanie wód i występujących w ich sąsiedztwie borowin do celów leczniczych, datuje się jednak dopiero na drugą połowę wieku XIX. Wody mineralne Beskidu Sądeckiego to szczawy wodorowęglanowe, sodowe, jodkowe i bromkowe bogate w sole mineralne i mikroelementy. Z leczniczego punktu widzenia ich zażywanie wspomaga kuracje dróg oddechowych, nieżytów żołądka, miażdżycy i osteoporozy. Część wód, przede wszystkim słabiej zmineralizowanych jest butelkowana. Takie jak „Kryniczanka” czy „Muszynianka” zdradzają od razu swoje pochodzenie. Coca Cola zainwestowała w rozlewnię wód w Tyliczu. Stamtąd pochodzi „Kropla Beskidu”.

Występowanie wód mineralnych wiąże się z budową geologiczną. Beskidy tworzy flisz karpacki, który można porównać do wielowarstwowego tortu ze skał osadowych. Główną, najbardziej odporną warstwę tworzą piaskowce. Sąsiadują z nimi iły, łupki i margle. Cały flisz jest przepuszczalny, więc wody bijące z głębokich nawet źródeł penetrują go z łatwością wypłukując cenne składniki. Charakterystyczną cechą fliszu przeciętego doliną Popradu jest fałdowo-blokowa struktura z wyraźnymi poprzecznymi uskokami tektonicznymi. Wzdłuż takich uskoków wody wydostają się z wnętrza ziemi, przesycając po drodze składnikami mineralnymi i dwutlenkiem węgla. Wody, z których korzystają uzdrowiska położone na obrzeżach Pasma Jaworzyny Krynickiej stanowią około 60% zasobów wód leczniczych w Polsce. Oprócz źródeł wód mineralnych dla Krynicy i jej okolic charakterystyczne są mofety – naturalne wyziewy dwutlenku węgla (CO2). Autochtoniczni mieszkańcy, górale ruscy zwani Łemkami, mówili, że w takich miejscach „piekło oddycha”. Sam w sobie szkodliwy przecież gaz gromadzi się przy ziemi. Nie można wtedy zapalić ognia, a drobne zwierzęta się duszą. Przy najsilniejszych wyziewach padały nawet owce.

Na południowym obrzeżu Pasma Radziejowej, na granicy z Małymi Pieninami, pojawiają się jeszcze starsze niż osadowe, skały magmowe. W tym rejonie, na pokrytym rumoszem z jasnoszarych andezytów skłonie Bryjarki (679 m), tryskają najcenniejsze szczawnickie źródła. Na widokowym wierzchołku wystawiono w 1907 roku stalowy krzyż. Zamówiono go w 1902 roku, w krakowskich zakładach Józefa Góreckiego (ta sama firma wystawiła nieco wcześniej jubileuszowy krzyż na tatrzańskim Giewoncie). Umieszczona jest na nim dedykacja: „Na miejscu dawnego drewnianego krzyża 1866 roku wzniesionego 10 lipca 1902 roku przez burzę złamanego Goście oraz Obywatele Szczawniccy krzyż ten czcząc w nim godło naszego zbawienia wznoszą. In Cruce Salus (w Krzyżu zbawienie)”.

Wianuszka popularnych miejscowości wypoczynkowych wokół Beskidu Sądeckiego dopełniają: Rytro, położone w przełomie Popradu oraz Tylmanowa i znane z owocowych sadów, a także wyrobu śliwowicy Łącko w dolinie Dunajca. Również zdrowotny, a już z pewnością smaczny akcent tej części Beskidów znajdziemy w Kamiannej. Niewielka wioska położona po północnej stronie Pasma Jaworzyny Krynickiej, na przestrzeni zaledwie trzech dekad wyrosła na miodową stolicę Polski. Pierwszą ule zbudował miejscowy proboszcz ksiądz Henryk Ostach, gospodarujący w parafii od 1960 roku. Na przełomie lat 70. i 80. XX wieku wzniesiono Dom Pszczelarza, a kultywowane pieczołowicie tradycje pasieczne w Kamiannej sprawiły, że Beskid Sądecki spłynął również miodem.


Powiązane artykuły:
Polska – mozaika naszych gór
Polska – Beskid Śląski, czyli u źródeł Wisły
Polska – Beskid-Żywiecki, czyli wokół Królowej Beskidów
Polska – Beskid Mały i Makowski, czyli papieskie góry
Polska – Gorce, czyli górska rozgwiazda
Polska – Pieniny, czyli świat motyli
Polska – Beskid Wyspowy, czyli góry niczym archipelag
Polska – Beskid Niski to przede wszystkim doliny
Polska – Bieszczady, czyli legenda połonin
Polska – Tatry, czyli odrobina Alp w Karpatach

Reklamy

10 thoughts on “Polska – Beskid Sądecki, czyli samo zdrowie

Skomentuj jeśli chcesz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s