Góry Sowie pełne tajemnic

Góry Sowie wyrastają niespodziewanie u południowego krańca Niziny Śląskiej ciemnym, zwalistym grzbietem. Choć są niezbyt wysokie (tylko Wielka Sowa przekracza tysiąc metrów), górują nad niziną 600-700 m.

Przypadający na nie fragment większej formacji geologicznej – uskoku sudeckiego, jest tutaj najwyraźniejszy. Pomimo więc znacznego zróżnicowania wysokości, poszczególne szczyty o obłych kształtach jawią się patrzącemu jednym zwartym blokiem o wyrównanej wierzchowinie. Wrażenie pogłębia fakt, że od głównego odchodzą liczne wprawdzie, ale krótkie grzbiety. Zwalistość masywu podkreśla także to, że stoki północne są bardziej strome od południowych.

Pasmo rozciąga się na długość 26 km, osiągając szerokość 13 km jedynie w rejonie Wielkiej Sowy. W ciemnym płaszczu, pokrywających Góry Sowie lasów, przeważają świerki. U schyłku XIX wieku zastąpiono nimi naturalne lasy dolnoreglowe, przetrzebione dla potrzeb rozwijającego się wówczas dynamicznie górnictwa i hutnictwa. Mało odporne na plagi szkodników i zjawiska atmosferyczne monokulturowe drzewostany nie oparły się też nanoszonym przez wiatr zanieczyszczeniom z pobliskich, silnie uprzemysłowionych regionów Polski i Czech. Po upadku socjalistycznego przemysłu, kondycja sowiogórskich lasów zaczęła się poprawiać. Wędrówki zalesionymi ścieżkami można by jednak uznać za monotonne, gdyby nie tajemnice jakie kryją w sobie te góry.

Góry Sowie zamykają od strony północno wschodniej panoramę z Pielgrzyma nad Wambierzycami w Górach Stołowych, fot. Paweł Wroński
Góry Sowie i Bardzkie zamykają od strony północno wschodniej panoramę z Pielgrzyma, efektownego skalnego ostańca nad Wambierzycami w Górach Stołowych, fot. Paweł Wroński

Po pierwsze, uznano je za najstarsze w Europie, ponieważ gnejsy, z których zbudowany jest zrąb masywu, powstały w początkowym okresie formowania kuli ziemskiej. 4,5 mld lat temu! Na tym niezwykle trwałym, twardym i odpornym na deformację metamorficznym podłożu spoczywają młodsze osady (piaskowce, mułowce i zlepieńce), tworząc warstwę zwaną kulmem sowiogórskim. Ulegając erozji, kulm odsłania gnejsy, a te tworzą ciekawe skalne formy. Jedną z największych grup ostańców są Lisie Skały na zachodnim skłonie Grabiny, przy zielonym szlaku prowadzącym z Ludwikowic Kłodzkich na Kozie Siodło.

W Górach Sowich lasy przesłaniają widoki, a jednak Wielka Sowa (1015 m) oraz Kalenica (964 m), stanowią znakomite punkty panoramiczne. Na obu szczytach wznoszą się widokowe wieże, które są jednocześnie ciekawymi pamiątkami historycznymi. Wieża na Wielkiej Sowie jest jedną z 240 wystawionych w latach 1869-1934 ku czci wybitnego kanclerza Rzeszy Niemieckiej, Otto Bismarcka (173 z nich wciąż istnieją, i to nie tylko w Europie, ale także w Kamerunie i w Chile). Wznoszenie tutejszej 25-metrowej Bismarckturm trwało dziewięć miesięcy. W obecności tłumnie zgromadzonej gawiedzi, otwarto ją uroczyście w roku 1906. W pierwszym roku istnienia sprzedano aż 21 tys. biletów. 14 okienek na galerii oraz widokowa platforma na szczycie służą turystom do dziś. Panorama z Wielkiej Sowy rozciąga się od Karkonoszy po Masyw Śnieżnika i od Wzgórz Trzebnickich po Broumovské Stěny. W 1945 roku wieżę przemianowano oficjalnie na wieżę gen. Władysława Sikorskiego, a po 1980 nadano jej imię zasłużonego dla rozwoju turystyki i krajoznawstwa dra Mieczysława Orłowicza. Stała się też symbolem pobliskich Pieszyc i trafiła na tarczę herbową miasteczka. Wieżę na położonej w centralnej części gór, pokrytej skalnym rumoszem Kalenicy wzniosło w 1932 roku Eulengebirgsverein (Towarzystwo Sowiogórskie), nazywając na cześć marszałka Hindenburga – Hindenburgturm. Widoki z tej ażurowej, stalowej konstrukcji są nieco bardziej ograniczone. Efektownie prezentuje się jednak pasmo Gór Sowich, zaś ku północy otwiera panorama Niziny Śląskiej z Dzierżoniowem i Bielawami. W oddali majaczy samotny stożek Ślęzy. Ponadto, w szczytowych partiach Kalenicy zachowały się bukowe lasy. O tyle ciekawe, że z powodu nieprzyjaznego, skalnego podłoża, buki przyjmują tutaj karłowate, a mieszające się z nimi świerki – płożące formy. W bogatym runie występują rzadkie i piękne rośliny z lilią złotogłów na czele. Osobliwością przyrodniczą Gór Sowich są także muflony, które w Sudety sprowadzono u progu XX wieku z Korsyki i Sardynii. Dobrze się zaadaptowały, stając wręcz gatunkiem charakterystycznym dla masywu. Drugim gatunkiem ssaków, które się świetnie tutaj czują są nietoperze. Ich występowanie wiąże się największą, wciąż nierozwikłaną tajemnicą Gór Sowich.

Od 1943 roku w północno zachodniej części Gór Sowich (Eulengebirge) oraz w okolicach zamku Książ w Górach Wałbrzyskich, hitlerowcy wiercili otwory w skałach i rozsadzali je materiałami wybuchowymi. Urobek wywożono na powierzchnię wagonikami wąskotorówek, a gotowe komory wzmacniano żelbetem. Wznoszono też różnorodne budowle naziemne i rozbudowywano infrastrukturę: drogi, połączenia kolejowe, sieci wodociągowe, kanalizacyjne i energetyczne. Zakładano łącza telefoniczne; centrala w Rzeczce była większa od wrocławskiej. Ponoć w kulminacyjnym momencie na rzecz projektu pracowało 30 tys. więźniów obozów koncentracyjnych. Przed klęską Niemcy wysadzili jednak większość urządzeń i zniszczyli dokumentację projektu, określanego od 1944 roku kryptonimem „Riese” (Olbrzym).

Tym bardziej więc, tajemnicze sztolnie inspirują wciąż nowe hipotezy i skłaniają do dzikiej eksploracji zafascynowanych tematem amatorów. Na wschodnich stokach Ostrej (653 m), między Walimiem a Rzeczką oraz w Głuszycy na stokach Osówki (716 m) każdy może obejrzeć pozostałości projektu „Riese”. Podziemna trasa turystyczna „Rzeczka” obejmuje system komór i wyrobisk w kształcie litery E, o łącznej długości korytarzy 500 m. Pod Osówką – około 1800 m korytarzy, poprzecinanych halami i bocznymi przejściami składa się na podziemną szachownicę. Są też obiekty na powierzchni nazwane Kasynem i Siłownią. Pierwsza jest jednokondygnacyjną budowlą z 8 pomieszczeniami o łącznej powierzchni 679 m2. Druga – betonowym blokiem, do którego prowadzą włazy ze stalowymi klamrami oraz zbiorniki połączone siecią rur i kanałów. Przeznaczenie obu nie jest do końca jasne, ale panuje przekonanie, że miały służyć badaniom i produkcji nowoczesnej broni, zaś kolportowane przez Niemców informacje o kwaterze Hitlera, były jedynie zasłoną dymną dla rzeczywistych planów. Właśnie na ścianach tych podziemnych komór i sztolni, rozwija się dziś znakomicie populacja nietoperzy.

Brama srebrnogórskiej twierdzy, fot. Paweł Wroński
Brama srebrnogórskiej twierdzy, fot. Paweł Wroński

INFO
Stowarzyszenie Turystyczne Gmin Gór Sowich: http://gorysowie.org/
Na w/w stronach znajdziecie łatwy do ściągnięcia folder w formacie pdf.

Na zlecenie Stowarzyszenia, w ramach projektu „Góry Sowie – dziedzictwo wielokulturowej historii Dolnego Śląska – kampania promocyjno-informacyjna”,  TVSUDECKA PL przygotowała film dostępny na Youtube, zatytułowany: „Góry Sowie – tajemnica, przygoda, historia„.

Informacje o Parku Krajobrazowym Gór Sowich na stronach Dolnośląskiego Zespołu Parków Krajobrazowych: www.dzpk.pl

Muzeum Ziemi Sowiogórskiej mieści się w dawnym kościele ewangelickim p.w. Błogosławieństwa Pańskiego w Ludwikowicach Kłodzkich (http://gorysowie.org/).

Również w Ludwikowicach mieści się prezentujące projekt „Riese” Muzeum Techniki Militarnej – Riese-Molke: (www.muzeummolke.pl), bowiem Molke to przysiółek Ludwikowic, po polsku Miłków.

Informacje o Górach Sowich znajdują się także w portalu miłośników tajemnic Gór Sowich: www.gorysowie.com.pl oraz w portalu miłośników Gór Sowich i okolic: http://gory-sowie.pl/.


O nocnym zwiedzaniu srebrnogórskiej twierdzy czytaj w niniejszym archiwum tekst pt. „Stary wiarus ze Srebrnej Góry”: https://pawelwronski.wordpress.com/

Reklamy

Skomentuj jeśli chcesz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.