Austria pod egidą UNESCO

Na listę światowego dziedzictwa ludzkości wpisano 10 cennych zespołów przyrodniczych i zabytkowych z terenu Austrii. Na liście niematerialnego dziedzictwa znalazły się pieczołowicie kultywowane obrzędy zapustne w Imst oraz słynna Hiszpańska Szkoła Jazdy. Ponadto 15 szczególnie cennych archiwów objęto programem Pamięć Świata (Memory of the World), któremu także patronuje UNESCO.

Zestawienie obrazuje stan z końca 2017 roku, ponieważ 12 obiektów znajduje się na liście podmiotów oczekujących na wpis. Są to: opactwo w Kremsmünster, Bregenzerwald, katedra w Gurk, krajobraz kulturowy Innsbrucku z pasmem Nordkette/Karwendel, pogranicze Imperium Rzymskiego*, wielkie SPA europejskie*, Großglockner Hochalpenstraße*, Hall in Tyrol, opactwo Heiligenkreuz, zamek Hochosterwitz (jego 14 bram prezentuje zamieszczony poniżej filmik), Szlak Żelaza z Erzbergiem i starówką Steyr, Park Narodowy Wysokie Taury ; 3 z nich (oznaczone gwiazdką), zostaną zapewne wpisane na listę w 2019 roku (www.worldheritagesite.org; tabela Tentative List).

WACHAU – 36 kilometrowy odcinek liczącej 2800 km długości doliny Dunaju. Region flankują benedyktyńskie opactwa: Melk i Göttweig.
Meandry Dunaju ograniczają skaliste, porośnięte lasami wzgórza. W zakolach rzeki i na ukształtowanych przez człowieka terasach uprawia się winorośl. W każdej miejscowości znajdują się cenne obiekty przeszłości – klasztory, kościoły, zamki. Dokonano tu ciekawych odkryć archeologicznych, świadczących o ciągłości osadniczej zachowanej przez dziesiątki tysięcy lat. www.donau.com

HALLSTATT przytuliło się do stóp górskich stoków opadających wprost do jeziora. To jedna z flagowych miejscowości krainy jezior i gór – Salzkammergut.
Znaleziska archeologiczne z tych terenów okazały się tak znaczące, że w historii Europy nadano jednemu z wczesnych okresów nazwę kultury halsztackiej. Wydobywana w tym rejonie już w starożytności sól, legła u podstaw potęgi materialnej Habsburgów, a jej starogermańskie określenie „hall” stanowi człon miejscowych nazw – miasteczka i jeziora. W Boże Ciało wypływają na taflę Hallstättersee łodzie z feretronami. Procesja należy do najbarwniej celebrowanych świąt religijnych w Austrii. www.hallstatt.net i/lub www.dachstein.salzkammergut.at

STARÓWKA GRAZU stolicy Styrii cieszy oczy historyczną zabudową oraz wkomponowanymi w nią nowoczesnymi obiektami.
Przez stulecia miasto rozwijało się wokół wzgórza zamkowego, na którym przyciąga wzrok charakterystyczna wieża zegarowa. Na stokach poniżej murów, sadził ponoć winorośl arcyksiążę Johann Habsburg, stając się prekursorem nowoczesnego sadownictwa i winogradnictwa – kluczowych dziś dla Styrii gałęzi gospodarki. Jego postać owiana jest ponadto legendą, gdyż z miłości do kobiety niższego stanu zrezygnował z prawa do sukcesji habsburskiego tronu i odsunął na oddaloną od Wiednia prowincję. Na drugim brzegu przepływającej przez miasto rzeki Mury wznosi się nowoczesny Kunsthaus o zoomorficznej sylwetce, a na rzece kołysze pawilon ze stali i szkła, zawieszona na elastycznej pontonowej konstrukcji sztuczna wyspa (MurInsel) z popularną kawiarnią. www.graztourismus.at

SEMMERING to pasmo górskie i kurort oddalony od Wiednia około 100 km. Z tutejszych źródeł ciągnie krystalicznie czystą wodę do picia stolica Austrii.
Semmering rozsławiła jednak przede wszystkim kolej, którą w latach 1848-1854 poprowadzono niezwykle śmiało osiągając rekordową w owym czasie wysokość 895 m n.p.m. Pod kierunkiem inżyniera Carlo di Ghega z Wenecji zbudowano pierwszą górską linię kolejową w Europie długości 41 km, co przyczyniło się do ekonomicznego rozwoju regionu Semmering-Rax-Schneeberg i jego turystycznego poznania. www.semmeringbahn.at

PAŁAC SCHÖNBRUNN wraz z otaczającymi go pawilonami oraz rozległym ogrodem zaliczany jest do najwspanialszych barokowych rezydencji w Europie.
Urządzone w nim muzeum prezentuje kulisy życia członków jednego z najpotężniejszych europejskich rodów monarszych – Habsburgów. W kompleksie działa tradycyjny teatr lalkowy, założony z rozkazu Marii Teresy ku uciesze jej licznego potomstwa. Z efektownej Glorietty, spod której tryska fontanna roztacza się wspaniały widok na pałac, ogrody i położony w pobliżu Wiedeń. Z parkiem otaczającym Schönbrunn pełnym egzotycznych roślin, sąsiaduje jeden z najstarszych w Europie ogrodów zoologicznych. www.schoenbrunn.at

JEZIORO NEZYDERSKIE – jedyny stepowy akwen w Europie. Rozlewa się na granicy Austrii (Burgenlandu) i Węgier, tam gdzie alpejskie przedgórze przechodzi w Równinę Panońską. Przybrzeżne szuwary stanowią ostoję wielu gatunków ptaków, a okolice słyną z upraw winorośli, warzyw i owoców.
Ochroną bogactwa przyrodniczego zajmują się służby urządzonego tu Parku Narodowego Neusiedlersee-Seewinkel (i jego węgierskiego odpowiednika). Niemniej ciekawy od przyrodniczego jest krajobraz kulturowy, ilustrujący dzieje osadnictwa, przemiany gospodarcze, a nawet konflikty zbrojne, zwłaszcza czasy, w których Turcy próbowali podbić Europę. www.neusiedlersee.com

WIEDEŃ – niegdyś stolica habsburskiego imperium obejmującego przez wieki szmat Europy, dziś miasto-państwo, jeden z 9 krajów związkowych Republiki Austrii, metropolia mody, muzyki i elegancji.
Zabytkowa część miasta jest wciąż żywą kroniką habsburskiej dynastii i zmian zachodzących na Starym Kontynencie od średniowiecza do końca I wojny światowej. Tu narodził się w XIX wieku walc i zapoczątkowała secesją XX-wieczna rewolucja w sztuce – architekturze, zdobnictwie i wzornictwie. Na tę historyczną tkankę nakłada się nowoczesny, współczesny Wiedeń z architekturą nieznoszącego linii prostych Hundertwassera, wielkimi wydarzeniami kulturalnymi i bujnym życiem towarzyskim aktywnych generacji. www.wien.info

KLOSTERNEUBURGopactwo augustianów, usytuowane na terenie Dolnej Austrii, a zarazem skarbnica dzieł sztuki sakralnej okresu średniowiecza.
Ekspozycja muzealna obejmuje dzieje opactwa oraz wybitne dzieła rzeźbiarskie z XII-wiecznym ołtarzem autorstwa Mikołaja z Verdun i figurami apostołów z nieistniejącej już Capella speciosa oraz malarskie z Madonną z Klosterneuburga i fragmentami witraży z krużganków. Podwiedeńska miejscowość pełniła już za panowania Babenbergów, czyli w pierwszych wiekach tworzenia austriackiego imperium, rolę stolicy. Na cesarską siedzibę pragnął także przebudować opactwo w I połowie XVIII wieku Karol VI. W Klosterneuburgu założono pierwszą na terenie Austrii winnicę. www.stift-klosterneuburg.at

SALZBURG słynie na całym świecie ze starówki stłoczonej nad rzeką Salzach, i narodzin genialnego kompozytora Wolfganga Amadeusza Mozarta w 1756 roku.
Podstawą propserity było wydobycie i handel solą. Bogacący się dzięki temu biskupi władali miastem jako udzielnym kościelnym księstwem przez niemal 700 lat, a pozostawione przez nich pałace i kościoły przyczyniły się do nadania mu miana „Rzymu Północy”. Dziś to niezwykłe miasto jest sceną prestiżowych muzycznych festiwali i miejscem, w którym pary z całego świata chętnie biorą śluby. www.salzburg.info

PREHISTORYCZNE DOMY NA PALACH WOKÓŁ ALP
Austria należy do grupy 6 krajów alpejskich, w których udokumentowano 111 z około 1000 znanych stanowisk archeologicznych ze śladami osad z okresu 5.000-500 lat p.n.e.
Wznosili je przedstawiciele około 30 różnych kultur historycznych nad brzegami rzek i jezior oraz na skraju obszarów podmokłych. Odzwierciedlają życie wczesnych wspólnot agrarnych w Europie. www.palafittes.org


Wszystkie pozycje z listy UNESCO: www.worldheritagesite.org


Wzgórze Zamkowe w Grazu w świątecznej szacie – widać wieżę zegarową, która jest jedną z wizytówek stolicy Styrii, fot. Paweł Wroński

Na liście niematerialnego dziedzictwa ludzkości UNESCO, z Austrii pochodzą 2 pozycje.

SCHEMENLAUFEN
Karnawał  w Imst (Imster Fasnacht) w Tyrolu ma niepowtarzalny rys. Co cztery lata, w niedzielę przed Wielkim Postem odbywa się pochód tancerzy w specjalnie na tę okazję przygotowanych drewnianych maskach i kostiumach – Schemenlaufen.

Główne postacie występują w 55 parach – jedna osoba ma małe dzwonki rozmieszczone wokół talii, druga dźwiga dzwony o wadze sięgającej nawet 35 kg. Wykonują taniec z podskokami i ukłonami, zaś inni uczestnicy korowodu naśladują ten taniec, jakby w zwolnionym tempie, bądź starają się „zaprowadzić porządek”, rozdając klapsy i opryskując gawiedź wodą. Do korowodu dołączają też kominiarze, czarownice, białe lub brunatne niedźwiedzie, a mała dziewczynka obsypuje widzów pachnącym pudrem. Karnawał integruje wspólnotę z Imst od pokoleń, a wyrazem pielęgnowania tradycji jest nauka szycia kostiumów w szkole, kucie dzwonków przez miejscowych kowali oraz rzeźbienie drewnianych masek, według tradycji przekazywanej w poszczególnych rodzinach i na specjalnie organizowanych kursach. www.fasnacht.at

HISZPAŃSKA SZKOŁA JAZDY
Tradycje specyficznego ujeżdżania koni sięgają 450 lat wstecz, i wciąż są chlubą Wiednia. Stajnie mieszczą się w zespole Hofburga, gdzie na zabytkowym maneżu odbywają się dostępne dla szerokiej publiczności codzienne treningi. Dżokeje z wiedeńskiej szkoły prezentują także swoje umiejętności na efektownych pokazach podczas zagranicznych tournée. Na habsburskim dworze utarł się obyczaj, że przedstawiciele domu panującego (i tylko oni), jeżdżą na białych lipicanach – koniach rasy, której powstanie datuje się na ostatnie ćwierćwiecze XVI wieku. Historyczne stadniny znajdowały się w Lipicy (dzisiejsza Słowenia) i Lipicach (dzisiejsza Chorwacja), a więc na ziemiach należących wówczas do habsburskiego imperium i na potrzeby wiedeńskiego dworu, zaś w 1920 roku główną stadninę przeniesiono do Piber w Styrii (Lipizzaner Heimat; www.lipizzanerheimat.com). Cechą charakterystyczną dla tej rasy jest zmiana maści z ciemnej, czasem wręcz czarnej na białą, co świadczy o osiągnięciu przez konia dojrzałości. Kroki do których przyuczano konie i jeźdźców, uchodzą wprawdzie za nienaturalne, ale urzekają tanecznym wdziękiem oraz synchronizacją wyszkolonych perfekcyjnie ruchów zwierzęcia i dosiadającego go człowieka. Pielęgnowanie tradycji Hiszpańskiej Szkoły Jazdy (Spanische Hofreitschule), pozwala na utrwalenie umiejętności i praktyk związanych z jeździectwem, pielęgnowanych przez kilka stuleci na habsburskim dworze. www.srs.at


Z terenów Austrii 3 obszary włączono do sieci Rezerwatów Biosfery UNESCO: Großes Walsertal (Vorarlberg; www.vorarlberg-alpenregion.at/walsertal/), Lungau & Nockberge (Kraj Salzburski/Karyntia; www.biosphaerenparknockberge.at) oraz Wienerwald, czyli Las Wiedeński (Dolna Austria/Wiedeń; www.bpww.at).

Światową sieć miejsc cennych z geologicznego punktu widzenia (IGGP) tworzy 119 obszarów w 33 krajach; w Austrii znajdują się 3 Globalne Geoparki: Eisenwurzen (Styria; www.eisenwurzen.com), Alpy Karnijskie (Karyntia; www.geopark-karnische-alpen.at), Erz der Alpen w masywie Hochkönig w regionie Pongau (Kraj Salzburski; www.en.geopark-erzderalpen.at) oraz 1 transgraniczny: Karawanki (Karyntia/Słowenia; www.geopark-karawanken.at).


Ze względu na bogate archiwalia, Austria odgrywa znaczącą rolę w prowadzonym przez UNESCO programie Pamięć Świata. Lista cennych dokumentacji obejmuje 15 pozycji.

Pisma i kompozycje Arnolda Schönberga (1874-1951), prominentnego przedstawiciela kultury zachodnioeuropejskiej I poł. XX wieku (www.schoenberg.at). Centrum jego imienia mieści się w Wiedniu (www.wien.info).

Kolekcja   Brahmsa – manuskrypty, korespondencja, partytury jednego z najwybitniejszych kompozytorów epoki romantyzmu (1833-1897). Urodził się w Hamburgu, ale mieszkał i tworzył głównie w Wiedniu. Kolekcja znajduje się w archiwum wiedeńskiego Musikverein. www.musikverein.at

Kolekcja szkiców architektury gotyckiej – unikalny zbiór obejmuje 425 pozycji, złożony jest w wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych (Akademie der Bildenden Künste Wien). www.akbild.ac.at

Dokument końcowy Kongresu Wiedeńskiego – kończący okres wojen napoleońskich traktat pokojowy w Wiedniu został podpisany 9 czerwca 1815 roku po niemal rocznym okresie negocjacji stron; miał ogromny wpływ na losy państw w Europie i na świecie w XIX wieku. Bezcenny dokument znajduje się w Austriackim Archiwum Państwowym (Österreichischen Staatsarchiv). www.oesta.gv.at

Psałterz Moguncki – księga z 1457 roku zawierająca tekst łaciński jest pierwszą książka wydaną drukiem w Europie opatrzona datą i sygnaturą wydawcy; zachowało się 10 egzemplarzy. Ten ze zbiorów Austriackiej Biblioteki Narodowej (Österreichische Nationalbibliothek) uchodzi za najcenniejszy. www.onb.ac.at

Papirus Arcyksięcia Rainera – zwany też Egipską księgą umarłych to w rzeczywistości 180 tys. papirusowych zwojów zapisanych różnymi rodzajami pisma w wielu językach między 1500 r. p.n.e., a 1500 rokiem n.e. Są tam dzieła literackie i spisy urzędowe. To największy skarb tego typu na świecie, wyeksponowany w specjalnie utworzonym muzeum przy Austriackiej Bibliotece Narodowej w Wiedniu (Papyrussammlung Wien lub Papyrussmuseum Wien). www.onb.ac.at

Tabula Peutingeriana – XII-wieczna kopia unikalnej mapy sieci dróg publicznych w imperium rzymskim (cursus publicus). Znajduje się w zbiorach Austriackiej Biblioteki Narodowej (Österreichische Nationalbibliothek). www.onb.ac.at

Atlas Blaeu-Van der Hem – złożony w Austriackiej Bibliotece narodowej atlas składa się z 46 tomów z ponad 2400 mapami, wykresami, rysunkami i widokami miast, budynków, portów i krajobrazów. Jest rozszerzoną wersją Wielkiego Atlasu, opublikowanego w Amsterdamie między 1660 a 1663 rokiem. www.onb.ac.at oraz www.blaeuvanderhem.com

Bibliotheca Corviniana – drugi pod względem liczby woluminów po watykańskim księgozbiór zgromadzony u progu epoki renesansu. Zawiera dzieła spisane i zebrane z polecenia władającego Węgrami Macieja Korwina (1458-1490), który w 1485 roku zajął całą Dolną Austrię wraz z Wiedniem część Styrii i Karyntię. Są tam kopie najważniejszych dokumentów z tamtych czasów, utwory literackie oraz dzieła odzwierciedlające ówczesny stan wiedzy z dziedzin takich jak filozofia, teologia, historia, prawo, geografia, nauki przyrodnicze, medycyna, czy architektura. Oryginalny księgozbiór jest w Austriackiej Bibliotece Narodowej (Österreichische Nationalbibliothek). www.onb.ac.at

Złota Bulla – wielkie dzieło ustawodawcze cesarza Karola IV z 1356 roku. Był to najważniejszy dokument konstytuujący Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, obejmujące terytoria dzisiejszej Austrii, Belgii, Czech, Niemiec, Holandii, Słowenii i Szwajcarii oraz niektóre terytoria należące współcześnie do Francji, Włoch i Polski. Są tam ujęte zasady cesarskich elekcji i ustanowieni elektorzy w liczbie 7. Oryginały i kopia sporządzona dla króla Wacława IV Luksemburskiego znajdują się w Austriackiej Bibliotece Narodowej (Österreichische Nationalbibliothek). www.onb.ac.at

Wiedeńskie Archiwum Fonograficzne (1899-1950) – pierwsze archiwum dźwiękowe zebrane na świecie. Sięga początkami 1899 roku i inicjatywy członków Imperialnej Akademii Nauk. W ciągu 100 lat istnienia Phonogrammarchiv rozrosło się do ponad 50 tys. zarejestrowanych pozycji (około 7 tys. godzin materiałów, dziś możliwie najlepiej zrekonstruowanych i przeniesionych na nośniki elektroniczne). Znajduje się w zbiorach Austriackiej Akademii Nauk (Österreichische Akademie der Wissenschaften), sukcesorki XIX-wiecznej imperialnej instytucji. www.phonogrammarchiv.at

Dokumentacja Kolei Semmering z Cesarsko Królewskiego Muzeum Historii Kolei Austriackich – zgromadzono w niej dokumenty dotyczące pierwszej górskiej linii kolejowej poprowadzonej w Europie w połowie XIX stulecia. Zbiór zawiera 164 oryginalne dokumenty z lat 1844-1910. Znajduje się w Muzeum Techniki w Wiedniu (Technisches Museum Wien). www.technischesmuseum.at

Dzieła filozoficzne Ludwiga Wittgensteina – dorobek urodzonego w Austrii, a zamarłego w Wielkiej Brytanii filozofa żyjącego w latach 1889-1951 został usystematyzowany w 1969 roku przez Georga Henrika von Wrighta, jego ucznia i następcę w katedrze filozofii w Cambridge (opracowanie na łamach Przeglądu Filozoficznego nosi tytuł „The Wittgenstein Papers”). Kolekcja obejmuje 83 manuskrypty, 45 maszynopisów i 11 podyktowanych pism, łącznie około 20 tys. stron oryginalnych dokumentów. www.wittgensteinsource.org

Schubertiana – największa na świecie, systematycznie uzupełniana kolekcja dorobku muzycznego wielkiego kompozytora, gromadzona w Bibliotece Miejskiej w Wiedniu (Wienbibliothek im Rathaus; www.wienbibliothek.at). Trzonem kolekcji są manuskrypty muzyczne i prawie kompletny zbiór pierwszych wydań dzieł kompozytora. www.schubert-online.at

Kodeks Dioskuridesa – inaczej: Wiedeński Dioskurides to najważniejsze źródło wiedzy farmaceutycznej z okresu starożytności, napisane przez greckiego lekarza w I stuleciu po Chrystusie. Sięgano do niego również w czasach późniejszych niczym do słownika. Zawarte tam wiadomości stanowią po dziś dzień podstawę medycznej wiedzy o ziołach leczniczych. Przechowywana w Wiedniu księga jest zarazem jedną z najlepiej zachowanych książek starożytnych, wykonaną na zamówienie mieszkańców Konstantynopola dla księżniczki Anicji Juliany (z tej racji przyjmuje się, że powstała ok. 512 roku; wykonano ją wykonano na pergaminie, litery mają barwę „starego złota”, a nagłówki i tytuły wykonano purpurą i złotem). Księga liczy 481 kart i zawiera około 400 kolorowych ilustracji. Niestety nie zachowała się jej oprawa. Oryginał przechowywany jest w Austriackiej Bibliotece Narodowej (Österreichische Nationalbibliothek). www.onb.ac.at


Materiał przygotowany do przewodnika po Austrii dla wydawnictwa Pascal na przełomie 2017/2018 roku.


Reklamy

Skomentuj jeśli chcesz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.