Europa Polska Skarbnica Sztuki Stolica zachwyca

Klezmerskie przesłanie Zdzisława Lachura

Klezmer to żydowski grajek, który potrafił wyczarować dźwięki ze skrzypiec, kontrabasu, harmonii, klarnetu, czy pasterskiej fujarki. Choć wiadomo, że żydowscy muzykanci przygrywali zgromadzonym na różnych uroczystościach gościom już w XV wieku, to jednak  sztuka klezmerska taka, jak ją dziś pojmujemy, rozpowszechniła się dopiero w XVIII stuleciu.

Zdzisław Lachur „Muzyka” z cyklu „Judaika”, 1991, fot. Paweł Wroński

Czerpiąc ze skarbnicy judaistycznej muzyki religijnej, klezmerzy dawali słuchaczom radość – równie dobrze w karczmach, jak na weselach. A że nawiązywali zazwyczaj także do tradycji muzycznych ojczystych krajów, i sięgali po lubiane tam instrumenty, z usług klezmerskich kapel korzystali coraz chętniej nie tylko przedstawiciele społeczności żydowskiej. Sztukę gry na instrumentach muzycznych kultywowały więc całe rodziny, przekazując tajniki sztuki gry na różnych instrumentach z pokolenia na pokolenie.

Kres obecności klezmerów w kulturze polskiej położył nasilający się nazizm. Zrodzona przezeń fala antysemityzmu, nadciągnęła z Niemiec nad Polskę w okresie międzywojennym.

Holocaust czasu II wojny światowej położył kres kulturze klezmerskiej, gdyż oznaczał unicestwienie kultury Narodu Wybranego w ogóle.

Niczym feniks z popiołów, tradycja klezmerska odrodziła się, gdy zaczęli nawiązywać do niej muzycy doby współczesnej. Ten ruch zapoczątkowali dżezmeni w latach 70. XX wieku. Ba, zaczęły powstawać wówczas zespoły klezmerskie, wzbogacające dawną muzykę żydowską o motywy zaczerpnięte z innych gatunków – nie tylko z jazzu, ale także z rocka, czy surfu. Tym samym podjęto zerwaną nić tradycji żydowskiej, rozwijając ją we współczesnym duchu.

W malarstwie Zdzisława Lachura (1920-2007), dla którego tradycje żydowskie i zagłada całego narodu należały do najważniejszych artystycznych inspiracji, nie mogło zabraknąć wątków muzycznych. Instrumenty są więc obecne w życiu rodzinnym (tempera bez tytułu), towarzyszą nowożeńcom (Zaślubiny), urastają do rangi alegorii (Muzyka z cyklu Judaika). Ba, niczym swoiste memento, wskazują także na wspólnotę dziejów z katolikami (Pieśń o biedzie polsko żydowskiej).

W postaciach klezmerów Lachura, w ich instrumentach, zaklęte są nie tylko dźwięki, lecz także duch przeszłości, a może nawet przepowiednia przyszłości. Hieratycznie ustawione postacie muzykantów, wyraziste rysy ich twarzy, wielkie smutne oczy stanowią kwintesencję dziejów Narodu Wybranego i jego skazanej na zagładę kultury, która – na przekór złemu losowi – odradza się. Jest także biblijny kontekst, bo muzyka spod pędzla Lachura niesie przesłanie Dekalogu, a kreślone finezyjnie detale – po prostu – zachwycają (choćby na poniższych szkicach na papierze).


Obrazy i szkice Zdzisława Lachura ze zbiorów Fundacji „Skarbnica Sztuki” można oglądać w Sopocie, w Państwowej Galerii Sztuki, przy Placu Zdrojowym 2 (u wejścia na słynne Molo, z niemniej słynnego pasażu butikowo spacerowego – Monciaka), na wystawie „Zdzisław Lachur • Perspektywa pamięci” w dniach: 20 czerwca – 11 sierpnia 2019 roku (www.pgs.pl).

Niniejszym materiałem Fundacja Skarbnica Sztuki inicjuje cykl e-Galerii. To prosta forma, dzięki której – bez wychodzenia z domu, ba – bez odwiedzania nawet tak słynnego kurortu jak… Sopot 🙂 można obcować z dziełami malarskimi z kolekcji Fundacji (www.skarbnicasztuki.com). Zaś poniżej, dla tych co nie lubią klikać – e-Galeria w formie slajdowiska „Klezmerskie przesłanie w malarstwie Zdzisława Lachura” (w podkładzie muzycznym utwór zatytułowany „Czasznik”, w wykonaniu zespołu klezmerskiego „Litvakus”).


Ciekawy materiał o klezmerskim muzykowaniu dawniej i dziś, pióra krytyczki muzycznej – Doroty Szwarcman na łamach: www.tygodnikpowszechny.pl


Niniejszy materiał przygotowałem dla Skarbnicy Sztuki. Został zamieszczony w portalu Fundacji 15 lipca 2019 w dziale <Aktualności>: www.skarbnicasztuki.com

Reklamy

0 komentarzy dotyczących “Klezmerskie przesłanie Zdzisława Lachura

Skomentuj jeśli chcesz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.

%d blogerów lubi to: