Warszawa vs Berlin – drugie podobieństwo

Ogromnym zróżnicowaniem oferty kulinarnej, stolice Polski i Niemiec dystansują współcześnie inne europejskie metropolie.

Tak stawia sprawę Christian Tänzler z VisitBerlin, instytucji odpowiedzialnej za promocję atrakcji turystycznych niemieckiej stolicy (www.visitberlin.de). W naszej był podekscytowany degustacją polskich win. Kosztował ich w modnych teraz „Kieliszkach na Hożej” (www.kieliszkinahozej.pl), przy czym Riesling z Zielonej Góry naprawdę przypadł mu do gustu. Na miejsce prezentacji Berlina bez koturnów wybrał „InFormal Kitchen” przy Traugutta (www.informalkitchen.pl). Żywo zainteresował się festiwalem „Restaurant Week”, w którym od kilku już lat partycypuje wiele ciekawych warszawskich lokali (www.restaurantweek.pl). Co zaś się tyczy Berlina – zwrócił uwagę na rosnące zainteresowanie publiczności kuchnią wegańską (www.berlin-vegan.de).

Boom gastronomiczny i wysoka jakość kuchni są dziś drugą obok wielu centrów cechą obu miast. Ze zgoła bowiem odmiennych, acz historycznych powodów, Berlin i Warszawa nie mają wyrazistego środka. To już na pierwszy rzut oka odróżnia je na przykład od Mediolanu, Wiednia czy Londynu, gdzie centra otaczają pierścienie coraz to nowszych dzielnic. Berlin korzysta z tego z powodzeniem, my się dopiero uczymy.

Berlin jest znany z mozaiki etnicznej i narodowościowej powstałej na terenie Berlina Zachodniego, a okrzepłej po zwaleniu muru, czyli w ostatnim ćwierćwieczu. Zjawisko jest znane i akceptowane, o czym świadczy fakt, że Berlińczycy nie protestowali przeciwko polityce otwartych granic Angeli Merkel. Miasto i land Berlin uwypuklają wieloetniczność jako walor, łącząc z innymi atutami poszczególnych kwartałów. Zjawisko jest wątkiem wspartego multimedialną aplikacją programu Going Local Berlin, w którym miasto podzielone jest na 12 dystryktów, wydzielonych tak jak są rzeczywiście postrzegane. Zoning kulinarny należy do kluczowych kryteriów podziału.

W Warszawie, nakręcona przez PiS spirala szowinizmu i nietolerancji przyhamowała otwieranie się i asymilację środowisk tworzonych przez przybyszów z innych krajów i kontynentów. Nie zmienia to faktu, że w Warszawie, podobnie jak w Berlinie działa mnóstwo znakomitych lokali prowadzonych przez obcokrajowców: Gruzinów, Ormian, Włochów, Greków, Turków, Libańczyków, Ukraińców, przybyszów z Bałkanów, Hindusów, Chińczyków, Wietnamczyków.

W obu miastach wysoce ceniona jest także kreatywność, której hołdują wybitni szefowie kuchni, tacy jak Michael Kempf z berlińskiej restauracji „Facil” (www.facil.de), czy Bartosz Szymczak z warszawskiego Bakery&Wine Corner „Rozbrat 20” (www.rozbrat20.com.pl).

Dla ilustracji, kilka potraw z menu ‚nr 1’ serwowanego podczas Restaurant Week w kwietniu 2017 w „Rozbrat 20”. Lokal oferuje dania kuchni europejskiej i międzynarodowej. Szef chętnie wykorzystuje w potrawach motywy dalekowschodnie. Z charakterystyki zamieszczonej na fanpage’u na FB dowiadujemy się, że restauracja reprezentuje neo bistro, kierunek w gastronomii, który robi teraz furorę w Skandynawii i Wielkiej Brytanii.

Przystawka
Makrela / ogórek / rzodkiewka / ikra

Danie główne
Kurczak / marchewka / chorizo / cipollini

Deser
Tarta Custard

Rozbrat 20 – Restaurant Week (kwiecień 2017, menu Nr 1 – tarta na deser), fot. Paweł Wroński
Reklamy

Hansa Park – „von Chill bis Thrill“

Rodzinny park rozrywki Hansa Park obchodzi w 2017 roku 40-lecie. To wyjątkowe miejsce, w którym wyobraźnia projektantów połączyła walory nadmorskiej lokalizacji z mitologią, historią i cudami techniki. Efektem jest ponad 125 atrakcji – urządzeń oraz widowisk i festiwali, które przenoszą dorosłych i dzieci w świat fantazji bez granic.

Motto Hansa Parku: „von Chill bis Thrill“

Bez wątpienia hitem bieżącego sezonu jest „Przysięga Kärnan” (Der Schwur des Kärnan), niepowtarzalny w skali światowej rollercoaster, który osiągnął właśnie pełną moc. Jest drugą pod względem wysokości przygodową kolejką w Europie. Ale tylko tutaj, kto się zdecyduje na przejażdżkę, będzie spadać z najwyższego miejsca (79 m) z zawrotną prędkością 11 m/s. Trasa przejazdu liczy 1235 m długości, a osiąga się na niej prędkość 127 km/h. Wprawdzie już w ubiegłym roku można było przeżyć namiastkę tej przygody, ale był to okres rozruchu, więc spadało się dwukrotnie wolniej. W tym roku widać też dopiero jak ukończona już baśniowa wieża jest potężna. To w rzeczywistości cała twierdza, na której budowę zużyto 1,5 mln cegieł, i którą udekorowano wykonanymi z żeliwa i drewna elementami.


Film został zamieszczony na Youtube przez COASTERCREWGermany

36 przejażdżek
Fabuła przygód związanych z „Przysięgą Kärnan”, odwołuje się do dziejów zrujnowanej twierdzy ze szwedzkiego wybrzeża, wznoszącej się w Helsinborgu. Wraz z siostrzaną fortyfikacją w duńskim Kronborgu, wieże strzegły przez stulecia drogi morskiej wiodącej z Morza Północnego na Bałtyk przez cieśniny Kattegat i Øresund. Do tego wątku odwołuje się także inna uruchomiona w tym roku w Hansa Parku atrakcja – „Kärnapulten”, wystawiona obok „Przysięgi Kärnan”. Na tym interaktywnym urządzeniu można wyzwolić adrenalinę i wyobraźnię, realizując wojenne scenariusze własnego pomysłu, włącznie z rozpoznawczymi lotami. Atrakcja dostępna jest dla dzieci w różnym wieku, bo chociaż przygodę można zaczynać na wysokości 22 m, równie dobrze można się bawić zaledwie 1,25 m nad ziemią. Hansa Park oferuje łącznie 36 zróżnicowanych rollercoasterów, z których najmłodszym dedykowany jest „Mały Car”. Ze względu na dostosowanie urządzeń do potrzeb dzieci w różnym wieku i wyjątkową dbałość o bezpieczeństwo, Hansa Park otrzymał już wielokrotnie międzynarodowy tytuł „OK for Childen“ (Ok für Kids).

Baśniowe światy i kino 4D
Na terenie parku rozlokowano kilkanaście  światów, inspirowanych historią i legendami. Tak jak na „Ziemi Wikingów”, która jest chyba. najlepszym przykładem w czasach, w których śledzimy z zapartym tchem przygody Ragnara Lodbroka. W tym sektorze, Einar i jego siostra Elin wchodzą do szopy starego bajarza w wikińskiej osadzie Hedeby. Ich ciekawość pobudzają opowieści starca o morskich przygodach, potyczkach w Wężem Midgardu, podróżach na mroźną Grenlandię. Gdy zbliżają się nieznajomi, dzieci kryją się w jednej ze skrzyń na pokładzie należącej do bajarza łodzi-smoka. Wtedy zaczyna się przygoda, bo magiczny statek rusza. Spragnionych cieplejszego klimatu skusi z pewnością rejs pontonami po rzece Rio Dorado – do krainy złota, w słonecznej „Hiszpanii”. Tam też nie zabraknie emocji, bo na półkilometrowej trasie, łodzie wirują w zawrotnym tempie i huśtają na dzikich, nieokiełznanych falach.
W Hansa Parku działa też Kino 4D. W nowym sezonie na jego ekranie wyświetlane są nowe przygody znanego z poprzednich lat bohatera – kota Thundera. W filmie „Nawiedzony dwór” Thunder ratuje dom magika Lawrence’a przed zakusami chciwego siostrzeńca. Mozaiki atrakcji dopełniają bary i restauracje, związane klimatem z sektorami, w których je rozmieszczono, często nagradzane za stosunek jakości serwowanych potraw do ceny.

Kwiaty i monstra
Parkowy program atrakcji uzupełniają cykliczne festiwale, których scenariusze są każdego roku wzbogacane o nowe wątki. Sztandarową imprezą jest „Festiwal Kwiatów”, który zacznie się 1 lipca, a zakończy 15 września. Dwukrotnie Hansa Park nawiedzą nocne mary podczas festiwali „Zeit der Schattenwesen“ – w dniach 30 września – 1 października oraz 6-8 października. Sezon zakończy 16-dniowa „Czarodziejska Jesień nad Morzem”, podczas której w dniach 14-29 października cały Park rozbłyśnie światłem. W sektorach pojawią się magiczne rzeźby świetlne, w alejkach zapalą tysiące elektrycznych gwiazd, a o zmierzchu, na niebie będą rozkwitać girlandy fajerwerków. Oby tylko pogoda dopisała, bo w razie deszczu – ze względów bezpieczeństwa – gospodarze będą zmuszeni do odwołania imprezy.


Hansa Park – nowości 2017 roku (film z youtube’owskiego kanału HujaTV).


INFO
Hansa Park znajduje się w miejscowości Sierksdorf nad Zatoką Lubecką. Czynny jest od kwietnia do października; codziennie w godzinach 9:00-18:00 (rollercoastery od 10:00).
www.hansapark.de


Materiał przygotowany do magazynu Świat Podróże Kultura (www.magazynswiat.pl).
Zdjęcie otwierające pochodzi z portalu www.parkerlebnis.de i przedstawia jazdę testową.

15 miejsc na weekend (dojazd w 3-5 h)

Wiosna nastraja optymizmem, dodaje energii, sprawia, że chce się wyruszyć w podróż. W weekend, niekoniecznie długi, każde ze wskazanych niżej miejsc w Europie, samolotem lub samochodem, osiągniemy w zaledwie kilka godzin.

POLSKA

1. Do Trójmiasta po jod i muzykę
Z Łodzi czy z Warszawy dotrzemy na wybrzeże w 3–4 godz., z dalej położonych miast dogodniejsze będą połączenia lotnicze.
Do podróży nad morze – po miesiącach zimowych, kiedy to nieustannie byliśmy bombardowani zatrważającymi statystykami smogowymi – nie trzeba specjalnie zachęcać. Trójmiasto wydaje się przy tym celem idealnym. Powietrze na nadbałtyckich plażach przesycone jest drogocennym jodem, a na krańcu wysuniętego niemal pół kilometra w morze sopockiego molo jego stężenie jest dwukrotnie wyższe niż na lądzie.
Okazję, by odetchnąć pełną piersią, a zarazem podziwiać nadmorską panoramę, znajdziemy też na Wyspie Spichrzów. W znanym z zabytków i nowatorskich przedsięwzięć kwartale Gdańska kręci się już drugi sezon Amber Sky – diabelski młyn z 36 klimatyzowanymi gondolami. Podczas 15-minutowej przejażdżki kilkakrotnie osiąga się wysokość 50 m. A z góry widać więcej.
Z klasycznych atrakcji wypada wspomnieć oliwskie organy w archikatedrze, ze słynnymi figurami aniołków-muzykantów poruszających się podczas koncertu, a także gdyńskie nabrzeże portowe z otwartymi dla zwiedzających pokładami historycznych statków oraz efektownym akwarium.
W szwach pęka też majowy kalendarz trójmiejskich wydarzeń, zwłaszcza jeśli chodzi o propozycje muzyczne. 12 maja 2017 na Starym Maneżu da koncert Nigel Kennedy, a na Ergo Arenie wystąpią Hans Zimmer (26 maja) oraz, dzień później, Orkiestra Johanna Straussa, którą dyryguje André Rieu.

 

Trójmiasto ma trzy odmienne oblicza niczym prasłowiański Światowid. Wszystkie zwraca ku Bałtykowi, który jest głównym atutem metropolii.

 


2. Do bełchatowskich gigantów
Samochodem: z Warszawy – 162 km (2 godz.), z Krakowa – 213 km (3 godz.), z Wrocławia – 192 km (3 godz.), z Poznania – 280 km (3 godz.).
Pod patronatem bełchatowskiej kopalni odkrywkowej węgla brunatnego działa na wskroś nowoczesna, multimedialna wystawa Giganty Mocy (www.gigantymocy.pl). Ekspozycję poświęcono wydobyciu cennego surowca oraz technologii pozyskiwania z niego energii elektrycznej. Po uzgodnieniu telefonicznym można także zwiedzić samą kopalnię.
Dla wszystkich dostępne są platformy widokowe zainstalowane na krawędzi wyrobiska, a kto skończył 15 lat, może w towarzystwie przewodnika zjechać na dno tej największej w naszym kraju „dziury w ziemi”. Wyrobisko ma imponujące rozmiary: 280 m głębokości, 3,5 km długości oraz 2,5 km szerokości. Widać je z kosmosu, a pracujące w jego czeluściach potężne węglowe kombajny przypominają machiny z Gwiezdnych Wojen. Oglądane z bliska nie pozostawiają jednak wątpliwości, że nie są wytworami fantazji filmowych scenarzystów. Niezapomniane wrażenia – gwarantowane!
W kopalnianym pawilonie wyeksponowano także najciekawsze górnicze znaleziska. Są wśród nich wyjątkowe okazy geologiczne oraz czaszka mamuta włochatego, potężnego zwierzęcia, które zainspirowało twórców postaci Mańka z „Epoki lodowcowej”.
Program wyjazdu do Bełchatowa wzbogaci wycieczka na Górę Kamieńsk (386 m n.p.m.). Miejsce ściśle wiąże się z górniczym klimatem regionu, gdyż na ośrodek sportu i rekreacji zamieniono tu zrekultywowaną kopalnianą hałdę. Na stoku byłego wysypiska kręci się dziś wyciąg krzesełkowy. Zimą używają go narciarze, a w pozostałych porach roku – piechurzy i rowerzyści. U jego podnóża można przez cały rok szaleć na quadach.

 

Multimedialna wystawa Giganty Mocy w nowoczesny sposób wprowadza w tajniki wydobycia węgla brunatnego.

 


3. Do stadniny hucułów w Regietowie
Z centralnej i północnej Polski samolotem do Rzeszowa. Dalej autobusami przez Gorlice.
W maju, w bukowych lasach Beskidu Niskiego, zakwita czosnek niedźwiedzi, na łąkach ścielą się łany biało-różowej rzeżuchy, a nad potokami – złocistożółte kaczeńce. Pachną intensywnie, obsypane w tym czasie białymi kwiatami, krzewy tarniny i czeremchy. To idealny czas, by odwiedzić stadninę koni huculskich w Regietowie koło Gładyszowa.
Zarówno dorośli, jak i dzieci mogą tam pojeździć konno, odbyć przejażdżkę bryczką albo poddać się hipoterapii.
Koniki huculskie są dumą polskich hodowców, którzy uratowali ten gatunek przed wyginięciem. Wprawdzie wszystko zaczęło się jeszcze pod zaborem austriackim, ale prace kontynuowano konsekwentnie od okresu międzywojennego XX w. W efekcie wszystkie hucuły na świecie mają dzisiaj polski rodowód.
Stadnina w Regietowie oferuje gościom kwatery i restaurację. Jest malowniczo położona przy turystycznych trasach: na widokową Jaworzynę Konieczniańską czy na Rotundę z pomnikowym cmentarzem z I wojny światowej, który niedawno odrestaurowano.
Beskid Niski zamieszkiwali do II wojny światowej wyznawcy Kościoła wschodniego, górale ruscy zwani Łemkami. Ponieważ w latach 1941–1947 przesiedlono niemal wszystkich, a na przełomie lat 50. i 60. XX w. wrócili jedynie nieliczni, śladów ich kultury materialnej zachowało się niewiele. Gdzieniegdzie chałupy, przydrożne krzyże i figury z piaskowca. Przetrwała natomiast blisko setka drewnianych cerkwi malowniczo skomponowanych z miejscowym krajobrazem, z pięknymi polichromiami i ikonami. Podczas krótkich wypadów z Regietowa warto zwiedzić zróżnicowane pod względem architektonicznym świątynie w Skwirtnem, Kwiatoniu, Gładyszowie, Koniecznej i Zdyni.

 

Hucuły to niewielkie koniki o zadziwiającej odporności na trudy, dużej inteligencji i przyjaznym, choć zdecydowanym charakterze.

 


4. Na rzemieślnicze warsztaty w Akademii Łucznica
Samochodem: z Warszawy – 64 km (1,5 godz.), z Łodzi – 184 km (3 godz.), z Lublina – 123 km (2 godz.). Z innych miast samolotem do Warszawy, dalej pociągiem i miejscowymi autobusami.
W odrestaurowanym dworze szlacheckim w Łucznicy koło Pilawy gospodaruje stowarzyszenie promujące rzemiosło i rękodzielnictwo. Gospodarze zapraszają na warsztaty różnych dawnych prac, czyli na spotkanie, jak to ujmują, „z kulturą stosowaną – dla przyjemności”. Znakiem rozpoznawczym jest wikliniarstwo (stowarzyszenie korzysta z własnej wikliny), ale w ofercie znajdziemy także kursy batiku, ceramiki, tkactwa, tworzenia witraży, meblarstwa, ciesielstwa czy wyrobu miedzianej biżuterii. Ciekawostką jest też projekt dotyczący konstrukcji ludowych instrumentów muzycznych. Tego typu warsztaty trwają pięć dni lub dłużej, a ich cena obejmuje również zakwaterowanie i wyżywienie. Gospodarze są jednak otwarci na różne opcje. Można więc jedynie uczestniczyć w warsztatach, mieszkając gdzie indziej, albo korzystać tylko z kwater i wyżywienia, aby po prostu wypocząć w malowniczej okolicy.
Dwór otoczony jest parkiem z pomnikowym okazami kilkusetletnich drzew, a wokół zespołu dworsko-parkowego szumią lasy Mazowieckiego Parku Krajobrazowego. Można więc wyruszać na dłuższe nawet eskapady pieszo lub rowerem.

 

Oprócz aktywnego spędzania czasu alternatywą błogiego lenistwa są pomysłowe weekendowe kursy, na których rozwiniemy skrywane talenty i wyzwolimy wyobraźnię.

 


5. Do Kamieńca Ząbkowickiego na Wiosnę Tulipanów
Samochodem: z Wrocławia – 82 km (2 godz.), z Krakowa – 269 km (3,5 godz.), z Warszawy – 432 km (5 godz.). Z odleglejszych miast samolotem do Wrocławia i lokalnymi autobusami.
Historyczne rezydencje Dolnego Śląska łączy Europejski Szlak Zamków i Pałaców. W położonych przy nim obiektach funkcjonują dziś nie tylko muzea, ale także eleganckie hotele spa czy nowoczesne sanatoria. A w odrestaurowanych wnętrzach odbywają się różnorodne imprezy.
Do najciekawszych obiektów na szlaku należy pałac Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim. 6–7 maja 2017 odbędzie się tam trzecia już edycja festiwalu kwiatów i muzyki Wiosna Tulipanów.
Rezydencję wpływowej arystokratki przewodniki określają mianem neogotyckiej fantazji Karla Friedricha Schinkla, wziętego w II połowie XIX w. architekta pruskiego. Jemu to księżna Marianna von Preussen powierzyła projekt i budowę rezydencji. Na jej ogromny dolnośląski majątek składało się 35 wsi i 2 miasta. Z własnych funduszy budowała drogi, mosty i osiedla mieszkalne, wznosiła i utrzymywała szpitale, ochronki dla dzieci i szkoły. Zasłynęła także z działalności charytatywnej, w tym z założenia funduszu dla wdów i sierot.
Kamieniec Ząbkowicki jest dogodnym punktem wypadowym na szlaki Kotliny Kłodzkiej oraz Opolszczyzny. Wystarczą więc jednodniowe wycieczki, by zwiedzić Kopalnię Złota w pobliskim Złotym Stoku, Paczków, nazywany z racji zachowanych fortyfikacji polskim Carcassonne, czy położone nad jeziorami Nysę lub Otmuchów.

 

XIX-wieczna rezydencja księżnej  Marianny Orańskiej jest monumentalną neogotycką budowlą z czterema narożnymi wieżami – każda o wysokości niemal 34 m.

 


KRAJE OŚCIENNE

6. Na Litwę do wód w Birsztanach
Do Wilna: samolotem (z Warszawy lata Wizz Air – 1 godz. 10 min). Dalej autobusem firmy Marijampolės AP, relacji Vilnius–Marijampolė. Dystans 92 km z Wilna (Vilnius) do Birsztan (Birštonas) pokonuje w 1 godz. 55 min. Dworzec autobusowy w Wilnie: ul. Sodų 22 (rozkład i ceny: www.autobusubilietai.lt).
Birsztany są drugą obok Druskiennik litewską oazą zdrowia i wypoczynku. Leżą w malowniczym zakolu Niemna, wśród sosnowych lasów, a ich największym skarbem są obficie tryskające wody mineralne. Najmniej zmineralizowaną butelkuje się na miejscu (woda Vytautas jest jednym z najlepiej znanych w świecie litewskich produktów eksportowych).
W odrestaurowanej pieczołowicie, centralnej części założonego w XIX w. uzdrowiska wystawiono z kolei niedawno stylowe inhalatorium, z którego korzysta się bezpłatnie.
Do kluczowych obiektów należą egalitarne Eglės Sanatorija (www.birstonas.sanatorija.lt) oraz elitarne Vytautas Mineral Spa (www.vytautasmineralspa.lt). Pierwsze łączy funkcje lecznicze i rehabilitacyjne z rekreacyjnymi. Obok pacjentów skierowanych tu przez litewską służbę zdrowia jest zawsze wielu gości korzystających z zabiegów profilaktycznych i lekarskich konsultacji na zasadach komercyjnych. Duży, nowocześnie urządzony obiekt otoczony jest rozległym parkiem, w jaki gospodarze kurortu zamienili sosnowy las na wydmach. Wytyczono w nim przyjemne ścieżki spacerowe, urządzono stacje fitness i zbudowano tężnię. Równie przyjemnie spaceruje się wałami przeciwpowodziowymi nad szeroko rozlewającym się Niemnem. Vytautas Mineral Spa z kolei, jest dziś najbardziej luksusowym obiektem w kurorcie. Oferuje bogaty wybór zabiegów dla zdrowia i urody. Ma wyrafinowany wystrój stworzony przez młodych litewskich projektantów. Skrzydła: zabiegowe, wellness z basenami oraz hotelowe zbiegają się pod szklaną kopułą ze stalowym kolibrem. Wszystko na najwyższym poziomie, włącznie… z kosztami pobytu. Ze wszystkich urządzeń kurortowych obiektów można także korzystać, wynajmując kwaterę prywatną lub pokój w pensjonacie (www.visitbirstonas.lt).

 

Birsztany leżą w wielkim zakolu szeroko rozlewającego się Niemna. Bogata przyroda doliny jest drugim, oprócz obfitych zasobów wód mineralnych, atutem litewskiego kurortu.

 


7. Na dixieland do Drezna
Samochodem: z Wrocławia – 272 km (3 godz.; loty z centralnej Polski do Wrocławia obsługuje Ryanair). Z innych miast: samolotem (najtaniej Lufthansą – 3 godz. 10 min, z przesiadką); można też dolecieć jedynie do Berlina (Air Berlin), a dalej do Drezna – pociągiem.
Każdego roku w wybranym tygodniu maja (tym razem 14–21) stolica Saksonii zamienia się w „Nowy Orlean nad Łabą”. Od niemal pół wieku goszczą wtedy w Dreźnie muzycy uprawiający nowoorleańską odmianę jazzu. Festiwalowe koncerty mają luźną formę, ponieważ odbywają się w ogródkach drezdeńskich kawiarni. Imprezę kończy zwyczajowo imponujący pokaz sztucznych ogni. Odpala się je nad Łabą, na nadrzecznych błoniach Nowego Miasta. To malownicze miejsce usytuowane jest vis-à-vis Tarasów Brühla, piętrzących się na drugim brzegu, po stronie Starego Miasta.
Na drezdeńskiej starówce nie sposób się nudzić. Pełna jest restauracji i kawiarni. Można ją zwiedzać trabantami, podczas ekscytującego Trabi Safari (www.trabi-safari.de) albo wybrać się do Semperoper, która cieszy się sławą jednego z najlepszych teatrów muzycznych na świecie. Nieopodal wznosi się z kolei Szklana Fabryka Volkswagena, a osobliwością Nowego Miasta jest sklep mleczarski Molkerei Gebrüder Pfund, którego ściany wyłożono kafelkami z pobliskiej Miśni (www.pfunds.de).
Drezno jest również świetną bazą wypadową do pieszych i rowerowych wycieczek po Szwajcarii Saksońskiej (przypomina nieco Góry Stołowe). Inny charakter mają natomiast łagodnie pofalowane tereny między Dreznem a Miśnią. W miasteczku ma siedzibę najsłynniejsza manufaktura europejskiej porcelany, a na skłonach nadłabskich wzgórz rośnie winorośl. Znajdzie się tam niejedna okazja do degustacji miejscowych trunków.
W okolicy znajdziemy też mnóstwo zamków i pałaców, jak twierdza Königstein, w której chroniła się rodzina Wettinów, barokowy Moritzburg na jeziorze czy mroczny, średniowieczny zamek Stolpen, w którym 39 lat mieszkała odsunięta od łask metresa Augusta II Mocnego, hrabina Cosel.

 

Zabytki drezdeńskiej starówki pieczołowicie odrestaurowano, korzystając – tak jak w Warszawie – z wedut Canaletta.

 


8. Do Czech na praski Festiwal Piwa
Samochodem: z Wrocławia – 331 km (4,5 godz.). Z innych stron kraju samolotem (Czech Airlines, Ryanair).
Błonia Malej Strany, najsłynniejszego obok Hradczan kwartału stolicy Czech, zajmą 11–27 maja 2017 stoiska 150 małych i średnich browarów. Do tradycji praskiego festiwalu (www.ceskypivnifestival.cz) należy warzenie specjalnego piwa. Dokonuje tego sládek, czyli mistrz piwowarski z browaru w Kruszowicach. Takiego piwa nigdzie indziej spróbować się nie da! W głównym namiocie serwowane będą dania kuchni czeskiej oraz – dla porównania – amerykańskiej i azjatyckiej, aby każdy mógł sprawdzić, jak się komponują z chmielowymi trunkami.
Zwiedzanie Pragi szlakiem piwa zaprowadzi smakoszy do dziesiątek minibrowarów, do znanych i nieznanych zakątków każdej z dzielnic miasta. Jeszcze kilkanaście lat temu Czesi, słynący z największej na świecie konsumpcji piwa, narzekali, że browarnictwo schodzi na psy. Winą obciążali międzynarodowe koncerny, które zmonopolizowały rynek. Sytuację uratował nowy trend zza oceanu. Na początku stulecia w Czechach zaczęły wyrastać małe wytwórnie. Teraz w Pradze mieści się niemal połowa z działających w kraju, w tym słynny minibrowar U Fleků (www.ufleku.cz). Niektóre hołdują tradycji, serwując piwa klasyczne z pasującymi do nich zakąskami czeskiej kuchni. Inne prześcigają się w tworzeniu eksperymentalnych receptur i w wykorzystaniu piwa w potrawach. Nic więc dziwnego, że można dziś skosztować także piwnych ciast i tortów, a nawet wypić piwnego szampana.

 

Podczas Czeskiego Festiwalu Piwa w namiotach rozstawionych na Malej Stranie można skosztować trunku ze 150 browarów.

 


9. Do Austrii nad Jezioro Nezyderskie
Samochodem: z Katowic – 447 km (4,5 godz.), z innych miast samolotem do Wiednia, dalej autobusami. Na miejscu: rowerem, a kwaterując w gospodarstwach ze stadninami… konno!
Jezioro Nezyderskie jest jedynym w Europie akwenem o charakterze stepowym – płytkim, z porośniętym szuwarami brzegiem, które upodobały sobie różnorodne gatunki ptactwa. Jest ich tak dużo, że wiosną przy szosach pojawiają się specjalne znaki nakazujące wzmożoną czujność.

 

Na zachodnim brzegu Jeziora Nezyderskiego leży Rust, które wyjątkowo upodobały sobie bociany. Na każdym z domów w miasteczku jest przynajmniej jedno gniazdo.

 

Wokół jeziora rozciągają się winnice. Urodzajne gleby, dużo słońca i wilgotny klimat sprzyjają uprawom winorośli tak dalece, że okolice te zasłynęły poza granicami Austrii z czerwonych wytrawnych trunków oraz win lodowych wyrabianych z winogron zbieranych dopiero po przymrozkach. Spośród wielu prominentnych winiarzy, którzy działają nad jeziorem, wypada przynajmniej wspomnieć należącego do światowej czołówki Umathuma z Frauenkirchen (www.umathum.at).
Oprócz winorośli w okolicy uprawia się z powodzeniem warzywa i owoce. O jednym z miejscowych rolników Erichu Stekovicsu nie mówi się inaczej niż Pomidorowy Cesarz. Ma on nasiona ponad 3200 odmian pomidorów. Uprawia jednak nie więcej niż 1000 z nich, przygotowując potem przepyszne przetwory (www.stekovics.at).

 

Głębokość Jeziora Nezyderskiego nie przekracza 2 m i nie szaleją na nim szkwały. Żeglowanie po nim, w połączeniu z podglądaniem ptaków, jest jednak niezwykle przyjemne.

 


10. Do okrągłych wiosek nad Łabą
Samochodem z zachodniej Polski do Hitzacker (centralnego miasteczka subregionu): ze Szczecina – 355 km (4 godz.), z Poznania – 498 km (5,5 godz.). Z innych miast samolotem do Hamburga (najtaniej Eurowings), dalej autobusami.
W średniowieczu słowiańsko-germańskie pogranicze ukształtowało się nad Łabą. Przez ok. 150 lat, od połowy XII w., powstawały w tym rejonie osady z okrągłym placem otoczonym domami o szachulcowej konstrukcji i działkami ziemi podzielonymi jak tort. Z ponad 1000 okrągłych wsi przetrwało 90. W okresie od Wniebowstąpienia do Zielonych Świątek, a więc w terminie zależnym od tego, kiedy wypadają święta wielkanocne, odbywa się w ich scenerii alternatywny festiwal Kulturelle Landpartie (w tym roku od 25 maja do 5 czerwca; www.kulturelle-landpartie.de). Na program składają się happeningi, koncerty i oryginalne warsztaty z udziałem ponad setki artystów. Imprezy są bezpłatne, a wyjątkiem jest chyba tylko koncert wirtuoza harfy i jego uczniów – aby wziąć w nim udział, trzeba przynieść szczapki drewna na opał, o które prosi maestro. Mieszka bowiem w zabytkowym szachulcowym domu i nie chce rezygnować z archaicznych pieców na rzecz nowoczesnej instalacji.
Wybierając się w ten region, zwany Wendlandem, warto pamiętać, że pensjonaty i hotele działają też w okrągłych wioskach. Godne uwagi są: stylowy Kartoffelhotel w Lübeln (www.kartoffelhotel.de) oraz oryginalne spa z lat 90. XX w. wystylizowane na okrągłą wioskę – Rundlingsdorf Sagasfeld w Göhrde-Metzingen (www.sagasfeld.de).

 

W okrągłych wioskach nad Łabą duch germańskiego porządku ulega urokowi słowiańskiej sielskości. W tej niecodziennej atmosferze przyjemnie się wypoczywa.

 


I DALEJ

11. Do Włoch na kwiatową Sycylię
Samolotem Wizz Air do Katanii (z polskich lotnisk ok. 3 godz.). Na miejscu można tanio wynająć samochód, np. przez http://www.rentalcars.com (w wyszukiwarce trzeba wpisać „Catania”, a potem określić czas wynajmu).
Na Sycylię można jeździć przez cały rok. Najlepiej jednak odwiedzić ją w maju, ewentualnie w czerwcu, wrześniu lub październiku. Jest wtedy słonecznie, a względnie stabilne temperatury wahają się między 20 a 30°C.
W krajobrazie wyróżnia się Etna (3345 m n.p.m.), najwyższy i najaktywniejszy z europejskich wulkanów. Popioły z powtarzających się wciąż erupcji użyźniają glebę, zamieniając stoki wulkanu w rozległy ogród. Rodzą się tu obficie warzywa i owoce, w tym odmiany winorośli, odmienne od uprawianych w pozostałych rejonach wyspy.
Majowy festiwal w niezbyt odległym od Katanii Noto jest swoistym hołdem składanym sycylijskiej przyrodzie. W piątek, zawsze przed trzecim majowym weekendem, miejscowi i zagraniczni artyści układają na głównej ulicy miasteczka dywan z kwiatów. Są na nim sceny obyczajowe, mitologiczne i heraldyczne.
Nietrwałe dzieło można podziwiać tylko przez dwa dni. W poniedziałek bowiem, zanim jeszcze kwiaty zwiędną, przebiegają po nim dzieci. To tradycja symbolizująca odwieczny cykl przyrody, powtarzające się wciąż odradzanie świata. Impreza nosi nazwę Primavera Barocca Infiorata, bo wpisane na listę UNESCO Noto słynie z barokowych pałaców, kamienic i świątyń. W 2017 r. kwiatowy dywan będzie można podziwiać 19–21 maja.

 

Górzyste ukształtowanie Sycylii sprawia, że miejsca nawet niezbyt od siebie odległe mogą znacząco różnić się klimatem, zwłaszcza temperaturą. Warto o tym pamiętać, planując wycieczki.

 


12. Na Węgry po męskiego potomka
Nawet z Krakowa do Somlóvásárhely najszybszą trasą jest 600 km, więc lepiej polecieć do Budapesztu samolotem. Stamtąd zaś autobusem lub wynajętym autem pokonać jeszcze ok. 160 km (2,5 godz.).
Świadectwem odległej przeszłości są na Węgrzech wulkany, wygasłe w prawiekach, mocno więc już zerodowane. Ich wyraźną grupę wypatrzymy bez trudu na północno-zachodnich brzegach Balatonu. W odosobnieniu wznosi się jeszcze dalej na północ wzgórze Somló. Niezwykłe miejsce – jeden z najmniejszych, ale także najciekawszych regionów winiarskich Węgier. Sławę zyskało dzięki samoukowi Béli Feketemu. Krytycy nie szczędzili mu uznania, pisząc o nim „Grand Old Man of Somló”. Niestety, winiarz wycofał się, dobiegając dziewięćdziesiątki,i przed dwoma laty sprzedał swoją niewielką winnicę.
Ciekawych win znajdziemy jednak w tym regioniezdecydowanie więcej. W jednej z dwóch winiarni przyjdzie spędzić więcej czasu, już choćby dlatego, że tylko one dysponują hotelami: Kreinbacher Birtok (www.kreinbacher.hu) oraz Tornai Pincészet (www.tornaipince.hu). Specjalnością pierwszej jest wino musujące – węgierski szampan (pezsgő), stanowiący 50 proc. produkcji winiarni. Czas upływa tam niepostrzeżenie, przy winie, rzecz jasna, i smacznych posiłkach. Winiarnia rodziny Tornai ma bardziej rustykalny klimat, ale wina także interesujące i równie niezłą kuchnię. Ponadto gospodarze urządzają koncerty muzyki jazzowej.
Odwiedzając Somló, warto pamiętać, że sztandarową winoroślą jest tu juhfark. Białe wina z niego wyrabiane wychwalano już przed 200 laty, sugerując, że należy je pić przed… aktem miłosnym. Dlaczego? Aby zapewnić sobie męskiego potomka.

Nad hotelem z winnicami Kreinbachera góruje zerodowany wulkaniczny stożek Somló.


13. Nad jezioro Bled po szczęście
Samolotem do Lublany – względnie rozsądne ceny przelotów oferują zarówno LOT (1 godz. 55 min), jak i słoweńska Adria (1 godz. 30 min). Z centrum Lublany do Bledu jest 74 km, w tym 55 km autostradą; wygodnie jest wynająć samochód; są też połączenia autobusowe.
Słowenia należy do „kieszonkowych” krajów europejskich. Z podstołecznego lotniska można więc równie dobrze udać się zarówno do centrum Lublany, jak i do malowniczego Bledu. Miasteczko należy do słoweńskich must to see. Słynie z otoczonego górami jeziora z wyspą. Ponoć w przedchrześcijańskich czasach stała na niej gontyna bogini miłości Živy. Gdy lud przyjął chrzest, w tym miejscu zbudowano kościół, jednak w ludowych wierzeniach kult Matki Boskiej splatał się jeszcze długo z kultem zakazanego bóstwa.
Motyw jeziora z kościołem na wyspie, namalowany akwarelkami, jest popularną pamiątką ze Słowenii. Najważniejsze jest jednak to, że zgodnie z romantycznym przekonaniem spełnią się marzenia temu, kto uderzy w XVI-wieczny dzwon na wieży kościoła. Dlatego nazywa się go dzwonem życzeń, a na poszukiwaczy szczęścia czekają na brzegu jeziora płaskodenne łodzie zwane pletna. Jak to bywa, i w tej legendzie drzemie ziarno prawdy. Wizyta w Bledzie może się przysłużyć szczęściu, bo wyjątkowy klimat czyni z miasteczka uzdrowisko. Co więcej, bijące z dna jeziora wody termalne pozwalają się w nim kąpać dłużej niż w jakimkolwiek innym alpejskim akwenie.
Na skałach 130 m powyżej tafli jeziora wznosi się zamek z XII w. Ponoć to najstarsza w Słowenii twierdza. Po drugiej natomiast stronie rzuca się w oczy elegancki budynek z 1947 r. Przylgnęła do niego nazwa willi Tito, gdyż jugosłowiański przywódca uwielbiał tam spędzać czas. Teraz to elegancki, 4-gwiazdkowy hotel-butik Vila Bled.

 

Po tafli jeziora Bled niesie się głos Dzwonu Życzeń. Żeby się spełniły, trzeba samemu poruszyć jego serce.

 


14. Do czarownic w góry Harzu
Z zachodniej Polski do Goslar samochodem, np. z Poznania – 475 km (5 godz.), z Wrocławia – 519 km (5,5 godz.), ze Szczecina – 393 km (4,5 godz.). Z innych miejsc samolotem do Berlina (tanie loty oferuje Air Berlin), dalej pociągami i/lub autobusami.
Maj to chyba najlepszy czas na wypad w góry Harzu. Piętrzą się, sięgając 1142 m wysokości, pośrodku niemieckiego niżu. Przez 300 dni w roku najwyższy szczyt, Brocken, zasłaniają chmury. Dodają masywowi tajemniczości, stąd przed wiekami utarło się przekonanie, że za ich zasłoną spotykają się czarownice. Ludowy motyw sabatu podchwycili artyści m.in. Goethe i Bułhakow. Góry Harzu objęte są granicami parku narodowego, którego logo stała się sylwetka czarownicy na miotle.
Kłębiące się na szczycie chmury tworzą często specyficzny ekran, na którym, o ile tylko słońce jest nisko, można dostrzec cień własnej postaci z głową okoloną tęczowym nimbem. Zjawisko to, nazwane później widmem Brockenu, opisał w 1780 r. niemiecki teolog Johann Esaias Silberschlag. Mimo wyjaśnień długo jeszcze budziło zabobonny lęk, dowodząc niezbicie, że Harzem władają złe moce.
Dziś na szczyt można wjechać 100-letnią kolejką ciągniętą przez zabytkowy parowóz. A także… przelecieć się na miotle, dzięki symulatorowi w stacyjnym pawilonie. Kolejka kursuje z Wernigerode, miasteczka, którego ozdobą jest okazały szachulcowy ratusz i 700 innych podobnie skonstruowanych domów. A nie jest to rekordowa liczba, bo podobnych w nieodległym Quedlinburgu jest aż 1300.
Harz otacza zresztą wianuszek interesujących miasteczek ze starą zabudową. Do najciekawszych należy Goslar. Na elewacjach tamtejszych domów rzadko jednak widać motyw kratki, budynki obłożone są bowiem skalnymi łupkami, odpadami z kopalni na pobliskim Rammelsbergu. Przez 1000 lat wydobywano tam rudy cynku, a czerpane ze sprzedaży bogactwo zasilało skarb niemieckiej rzeszy, tworząc podstawy władzy królów i cesarzy.

 

Z Wernigerode na wierzchołek Brockenu w górach Harzu kursuje 100-letnia kolejka.

 


15. Na Istrię po trufle i spokój
Najlepiej samochodem, ale półwysep dzieli od Polski 1000 km. Pozostaje samolot do Zagrzebia (Ryanair) i wynajęcie samochodu. Z Zagrzebia do Motovunu jest 229 km (na pokonanie trasy potrzeba ok. 3 godz.; korzystając z komunikacji publicznej, trzeba w Rijece przesiąść się do autobusu).
Na Istrii splatają się dzieje Chorwacji i Włoch, dosłownie i w przenośni. Jak żartobliwie rzecz ujmują współcześni: „przedwojenna większość stała się mniejszością”. Chociaż wielu Włochów mieszka wciąż na terenie Chorwacji, wpływy Italii odczuwa się tu najmocniej, zwłaszcza w kulturze stołu.
Najsłynniejszym nadmorskim kurortem jest Opatija. To proste tłumaczenie włoskiej nazwy Abbazia nawiązującej do założenia w średniowieczu opactwa przez mnichów benedyktyńskich. Opatija zachowała klimat z czasów, gdy była perłą habsburskich uzdrowisk i gdy gościli w niej również przedstawiciele polskiej socjety: potomkowie zamożnych rodzin oraz artyści, choćby Henryk Sienkiewicz. Ale każda z nadmorskich miejscowość Istrii godna jest odwiedzenia (Rovinj z malowniczym portem, Poreč z bazyliką z cennymi mozaikami, Pula z koloseum niewiele mniejszym od rzymskiego). Wszystkie jednak cieszą się tak dużą popularnością, że tłoczno w nich właściwie przez cały rok.
Sprzyjający wypoczynkowi spokój można znaleźć w interiorze, w miasteczku Motovun. Usadowione na szczycie wyniosłego pagórka, otoczone winnicami i oliwnymi gajami, znajduje się w rejonie, z którego pochodzą zbierane na półwyspie trufle. Do Motovunu nie mają prawa wjeżdżać samochody i jest tu tylko jeden hotel – usytuowany na szczycie wzgórza – Kastel. Ma ładnie zaaranżowane pokoje, niezłą restaurację i jest na tyle mały, że nie zmieszczą się w nim pasażerowie wycieczkowego autokaru. Stąd wszędzie blisko – do wspomnianych miasteczek i do lokalnych atrakcji, takich jak gospodarstwo rodziny Ipša (drobnego, ale wysoko cenionego producenta oliwy), do restauracji Zigante, specjalizującej się w potrawach z trufli, czy na lawendowe farmy, z których także półwysep słynie. Na weekend, nawet długi, Istria atrakcji ma aż nadto!

 

W nadmorskich kurortach Istrii znajdziemy potężne hotele i liczne mariny. W głębi półwyspu jest kameralnie i zielono. Powstają tam wino i oliwa, zbiera się trufle i uprawia lawendę.

 


Materiał publikowany na łamach „My Company Polska” w numerze kwietniowym (04) 2017 (tutaj –> PDF); www.mycompanypolska.pl

Marcin Luter i luteranie w Polsce

Luteranie współtworzą polską historię i kulturę od początku, czyli od wystąpienia Marcina Lutra w Wittenberdze w 1517 roku. Jego nawoływanie do odnowy Kościoła znalazło żywy oddźwięk na ziemiach Rzeczypospolitej już w roku następnym.

Jednak do 1552 roku, do momentu, w którym szlachta wywalczyła dla siebie wolność wyznania, luteranie spotykali się z niechęcią, a nawet prześladowaniami. Mimo to, Reformacja rozwijała się. Najsilniej na południowo-zachodnich ziemiach Rzeczypospolitej, przede wszystkim na Górnym i Dolnym Śląsku. W 1523 r. wprowadzono luteranizm we Wrocławiu i nabożeństwa ewangelickie po polsku odprawiano tam do końca XIX stulecia. Ważnymi ogniskami Reformacji były niewielkie księstwa piastowskie: Legnica, Brzeg (istniała tam drukarnia ewangelicka), Olesno, Żagań i Pszczyna. W drugiej połowie XVI wieku Śląsk stał się niemal w 100 procentach ewangelicki. Dość krótko ostoją luteranizmu było Księstwo Cieszyńskie. Współcześnie Śląsk Cieszyński jest regionem, w którym żyje największa część polskiej społeczności luterańskiej. Dopiero dzięki patentom tolerancyjnym habsburskich cesarzy, wyznanie luterańskie uzyskało w południowej Polsce, to jest w zaborze austriackim (ostatecznie po 1861 roku), status równorzędny z rzymskim katolicyzmem.

Na terenie Mazur luteranizm wprowadził w 1525 roku książę pruski Albrecht, a w 1544 wyznanie ewangelickie stało się z mocy ustawy obowiązującym w Prusach Książęcych. Jednak czasy zaborów były okresem germanizacji. Na lata międzywojenne przypadł okres repolonizacji. Podczas okupacji niemieckiej, tamtejsza ludność luterańska, która nie chciała się wyrzec polskości cierpiała prześladowania, a kto się pogodził z kolejną falą germanizacji, musiał po klęsce faszystów opuścić rodzinne ziemie. Po II wojnie światowej na terenach Mazur ukształtowała się zupełnie nowa społeczność.

Garść faktów dotyczących roli książek i edukacji w kulturze społeczności luterańskiej w Polsce, w której ogromną wagę przywiązuje się do nauki i przekazu religijnego w języku narodowym.

  • Już w 1558 roku Erazm Gliczner wydał własny, pierwszy na naszych ziemiach traktat pedagogiczny, pt.: „Książki o wychowaniu dzieci barzo dobre, pożyteczne i potrzebne, z których rodzicy ku wychowaniu dzieci swych naukę dołożną wyczerpnąć mogą„.

  • W 1632 roku, luteranie wydali także po polsku Biblię Gdańską; służy ich Kościołowi po dzień dzisiejszy.

  • W Prusach Książęcych powstał uniwersytet w Królewcu, między innymi przy udziale polskich luteranów: Abrahama Kulwiecia i Stanisława Rafajłowicza. Od XVI do XIX wieku w Królewcu drukowano polską literaturę ewangelicką, a wydawana tam w XVIII stuleciu „Poczta Królewiecka” była jedną z pierwszych polskich gazet.

  • Z inicjatywy pierwszego biskupa kościoła luterańskiego ks. dr. Juliusza Bursche, powstał w Polsce międzywojennej Wydział Teologii Ewangelickiej na UW.

Konferencja prasowa DZT w zborze ewangelicko-augsburskim Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie, fot. Paweł Wroński

W Polsce współczesnej żyje około 70 tysięcy luteran. W przedwojennej ich liczba sięgała 400 tysięcy.

500-lecie reformacji w Europie stanowi okazję do poznania tej – na terenie naszego kraju – mniejszości kulturowo-religijnej, zaś na świecie – jednego z kluczowych odłamów protestantyzmu.

Prezbiterium zboru ewangelicko-augsburskiego Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie, fot. Paweł Wroński
Prezbiterium zboru ewangelicko-augsburskiego Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie, fot. Paweł Wroński

Na początek postać Marcina Lutra – reformatora, bądź wichrzyciela – zależnie od punktu widzenia. Jego sylwetce poświęcił utwór Jacek Kaczmarski. Tutaj w wykonaniu Michała Szulima (muzyka związanego z zespołem Plateau), we wnętrzu zboru ewangelicko-augsburskiego Wniebowstąpienia Pańskiego w Warszawie.

W 1936 roku weszła w życie Ustawa o Stosunku Państwa do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego – współczesny tekst ustawy z 21 kwietnia 2016 r. –> PDF.


logo_luteranie-plWięcej o luteranach i Kościele Ewangelicko-Augsburskim w Polsce: www.luteranie.pl

500 lat temu w Wittenberdze

500 lat temu w Wittenberdze, Marcin Luter wywiesił na drzwiach zamkowego kościoła 95 tez, w których zawarł postulaty reformy doktryny Kościoła i stylu życia kleru. Narodził się luteranizm, a w konsekwencji protestancka Europa, w której odpowiedzialność i racjonalizm stały się podstawą prosperity.

Formułując swoje postulaty, Luter zakwestionował praktyki Kościoła, uzurpującego sobie pośrednictwo na drodze do zbawienia. Napiętnował przy tym chciwość i bogacenie się hierarchów kosztem wiernych, mamienie ich złudnymi wizjami odkupienia grzechów pieniędzmi, które na domiar złego, hierarchowie zachowują dla siebie, zamiast wykorzystywać dla dobra wspólnoty. Tłumaczenie z łaciny 95 tez Lutra zamieszczono w portalu www.macierz.org.pl.

luter-2017_4017
Pomnik Marcina Lutra pod drezdeńskim Frauenkirche. W czasach Lutra, Wittenberga należała do Saksonii. Fot. Paweł Wroński

Marcin Luter (1483-1546).
Życie reformatora miało dość burzliwy przebieg. Występując przeciw patologiom w łonie katolickiego Kościoła, zagroził jego zgoła nie duchowym interesom. Polemiki, które spisywał i katechezy, które głosił skupiły wokół Lutra antypapieską opozycję. Potomek bogatej rodziny kupieckiej z Eisleben otrzymał gruntowne wykształcenie, włącznie z uniwersyteckimi studiami w Erfurcie. Do stanu duchownego wstąpił ponoć pod wpływem impulsu. Podczas gwałtownej burzy złożył ślubowanie, że wstąpi do zakonu, jeśli Bóg zachowa go przy życiu. Słowa dotrzymał. W 1505 roku przystąpił do augustiańskiej wspólnoty, a dwa lata później przyjął kapłańskie święcenia. Strukturę i praktykę Kościoła poznał więc od środka. Zrażony hipokryzją i chciwością duchowieństwa zaczął od ostrego potępienia sprzedaży odpustów. Rozważania nad stanem moralnym i kondycją Kościoła doprowadziły go do sformułowania postulatów reformatorskich. Problemy, które dostrzegał chciał poddać dyskusji, stąd ujęcie w postaci 95 tez, które ogłosił 31 października 1517 roku w Wittenberdze. Wzbudziły bardzo szybko niespodziewanie szeroki i pozytywny odzew w Niemczech, wywołując jednocześnie gorący sprzeciw Kościoła katolickiego. Oskarżony o herezję Luter znalazł jednak możnego protektora w osobie księcia elektora Fryderyka Mądrego. Pod naciskiem saksońskiego władcy, planowane w Rzymie przesłuchanie Lutra przeniesiono do Augsburga, skąd reformatorowi udało się zbiec. Opiekę i ochronę znalazł na zamku Wartburg w Eisenach. Konsekwentnie odmawiał odwołania swych poglądów, za co obłożono go ekskomuniką. Możni i mieszczanie niemieccy poparli jednak zainicjowany przez Lutra ruch. W dużej mierze z przyczyn ekonomicznych, bo odłączając się od Kościoła nie musieli dłużej płacić na jego rzecz sowitych danin. W 1534 roku angielski król Henryk VIII zerwał z Rzymem, tworząc na wyspach niezależny kościół anglikański. W 1536 roku, w Genewie ożywioną działalność reformatorską rozpoczął Jan Kalwin. W XVI wieku rodzina wyznań protestanckich szybko się poszerzała i umacniała, obejmując trwale kolejne kraje Zachodniej Europy.

W 1525 roku Marcin Luter ożenił się z byłą zakonnicą Katarzyną von Bora. Mieli sześcioro własnych dzieci i gromadkę adoptowanych. Zamieszkali w klasztorze augustianów, opuszczonym po kasacji zakonu na ziemiach niemieckich.

Marcin Luter przełożył na język niemiecki Biblię. Był także autorem dzieł teologicznych oraz pieśni kościelnych, w tym hymnu Eine feste Burg ist unser Gott (Warownym grodem jest nasz Bóg), śpiewanego po dziś dzień przez protestantów. Na filmie z www.youtube.com hymn zarejestrowany w kościele św. Tomasza w Lipsku, opublikowany 25 lutego 2016 (Thomanerchor Leipzig pod dyrekcją Gottholda Schwarza; na organach gra prof. Ullrich Böhme).


Wittenberga (oficjalnie Lutherstadt Wittenberg) – 50-tysięczne dziś miasto, należy do kraju związkowego Saksonia-Anhalt. Uznaje się je za kolebką reformacji, ponieważ właśnie tam, 31 października 1517 roku Marcin Luter ogłosił swoje słynne tezy. Przybicie zawierającego je dokumentu do drzwi zamkowego kościoła nie zostało potwierdzone żadnymi dowodami, ale poruszająca wyobraźnię tradycja jest magnesem dla gości z całego świata. Impulsem by odwiedzić miejsca związane z życiem i działalnością Lutra. Jego dom – dziś muzeum historii reformacji, kościół miejski pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny, w którym wygłaszał kazania i po raz pierwszy odprawił mszę oraz kościół zamkowy, w którym znajduje się grób reformatora. Związki z Lutrem nie wyczerpują atrakcji Wittenbergi. W tym samym bowiem czasie co reformator żyli tutaj bracia Cranachowie. Z Łukaszem, zwanym starszym łączyły Lutra bliskie więzi. Artysta był też aktywnym członkiem zreformowanej społeczności.


INFO
Kampania „Marcin Luter 2017”: www.germany.travel
Broszura „500 lat reformacji” w formacie PDF –> ściągnij
Wittenberga: www.lutherstadt-wittenberg.de

Brandenburgia smakuje ogórkami

Co jest symbolem Brandenburgii? Wpisane na listę UNESCO pałace Fryderyka Wielkiego z jego ukochanym Sanssouci na czele? Dobra odpowiedź. A może Tropical Islands – wystylizowany egzotycznie park rozrywki, urządzony w hali dawnej montowni sterowców? Oczywiście. Najważniejsze są jednak ogórki. Szprewaldzkie ogórki!

Pamiątkowy Snack ogórkowy ze Szprewaldu, fot. Paweł Wroński
Pamiątkowy Snack ogórkowy ze Szprewaldu, fot. Paweł Wroński

Ogórki ze Szprewaldu (Spreewälder Gurken), wylansowano jeszcze za czasów NRD. Dziś przezywają renesans, jako przysmak, a zarazem symbol regionu.

W „niemieckiej Wenecji”, jak się poetycko określa poprzecinany rzekami i kanałami Szprewald, można ich skosztować na każdym niemal kroku. W ulicznych kioskach – na kanapce ze smalcem. W restauracjach lub podczas lunchu u znajomych, w przypominającej naszą mizerię Gurkensalad. Ale w Szprewaldzie to tylko wierzchołek góry lodowej, bo ogórkowe są także piwa, nalewki, a nawet lody. Zaś słoik kiszonych (Saure Gurken) lub małosolnych (Salzgurken) ogórków stał się popularną, spożywczą pamiątką z Brandenburgii.

Czyniąc z warzywa w zielonym mundurku symbol regionu, kluczową z poprowadzonych w Szprewaldzie ścieżek rowerowych, nazwano Ogórkową – Gurkenradweg. Liczy 258,9 km długości. Prowadzi przez najciekawsze miejsca w regionie, wliczając w to oczywiście farmy wyspecjalizowane w uprawie warzyw (www.reiseland-brandenburg.de).

Ogórkowe plantacje Szprewaldu zajmują blisko 600 ha. Każdego roku zbiera się z nich około 40 tys. ton ogórków. Choć region słynie z tych warzyw, pod względem rozległości ich upraw, zajmuje dopiero drugie miejsce w Niemczech, ustępując nizinom ciągnącym się od rzeki Unstrut po Łabę przez landy Turyngii i Saksonii-Anhalt. Znaczącymi uprawami zielonego warzywa szczyci się także Nadrenia-Północna Westfalia.

saure-gurke-z-widelcem_3092
Spreewälder Dillgurken, czyli ogórek kiszony z koprem włoskim. Palce lizać, fot. Paweł Wroński

INFO
Szprewald (Spreewald): www.spreewald.de

Logo Gurkenradweg w Szprewaldzie (grafika ze strony landu)
Logo Gurkenradweg w Szprewaldzie (grafika ze stron landu Brandenburgii)

Przepisy na kiszenie szprewaldzkich ogórków nie odbiegają jakoś szczególnie od powszechnie stosowanych w Polsce domowych sposobów. Praktykowany w mojej rodzinie, ze względu na użycie kopru włoskiego, najbliższy jest bodaj recepturze Spreewälder Dillgurken. Komu rodzinnych receptur brakuje, znajdzie ciekawe propozycje na oficjalnych stronach Szprewaldu. Są tam także przepisy na ogórki marynowane, czy sałatki z ogórkami, takie jak Spreewälder Schnellgurken (www.spreewald-info.de/region/rezepte/gurken-rezepte/).

Dziewczynka z imbryczkami

Dziewczynka z imbryczkami, czyli Andersen po węgiersku!

Budapeszt, grudzień 2015, fot. Paweł Wroński
Stragan z ceramiką na świątecznym jarmarku pod katedrą św. Stefana w Budapeszcie, fot. Paweł Wroński

W wielu miastach europejskich, zwłaszcza w krajach niemieckojęzycznych oraz w wyrosłych po rozpadzie habsburskiego imperium, adwent to czas bożonarodzeniowych jarmarków. Leje się grzane wino, skwierczą grillowane kiełbaski, stragany skrzą się barwnymi choinkowymi ozdobami. Nie brak wyrobów artystycznych i rękodzielniczych.

W Niemczech symbolem tego okresu jest lśniący złociście anioł, Rauschgoldengel. Jak Austria długa i szeroka pojawiają się słomiane gwiazdki, Strohsterne. W niezliczonej ilości wariacji – od prostych, wręcz siermiężnych, po wyrafinowane rękodzielnicze cacka z pogranicza rzemiosła i sztuki. Na Węgrzech wyrastają na straganach sterty cukierków nadziewanych masą waniliową, orzechową, marcepanową lub galaretką, owiniętych skrzącą się od odbitych świateł folią. Szaloncukor – można je zawiesić na choince i cieszyć oczy barwnym migotaniem, albo zjeść.

Jarmark bożonarodzeniowy w Budapeszcie, fot. Paweł Wroński
Rozgrzewające poncze z jarmarku bożonarodzeniowego w Budapeszcie, fot. Paweł Wroński

Najczęściej adwentowe jarmarki zaczynają się pod koniec listopada, a kończą w wigilię Bożego Narodzenia. Jednak często czas ich trwania wydłuża się. A wtedy, ozdobione świątecznie stragany kuszą mieszkańców miast i przybyszów bogactwem towarów już od połowy listopada. Znikają z placów i ulic dopiero po Nowym Roku, przed dniem Trzech Króli.

Adwent to czas oczekiwania na przyjście na świat Zbawiciela, a więc rys czysto chrześcijański w europejskiej kulturze. Jednak na tradycję bożonarodzeniowych jarmarków składają się – obok wątków religijnych – ludowe obyczaje. Stąd, chociaż podobne imprezy organizuje się dziś w niemal całej Europie, wszędzie mają one nieco odmienny koloryt i akcenty. Wszędzie są festiwalami lokalnej kuchni, a ich odwiedzanie nierozłącznie wiąże się z kosztowaniem potraw i popijaniem gorących trunków.

Golonki z jarmarku bożonarodzeniowego w Budapeszcie, w zamknięciu słynnej shoppingowej ulicy Vaci, fot. Paweł Wroński
Golonka z jarmarku bożonarodzeniowego w Budapeszcie na Vörösmarty tér (placu zamykającego shoppingowy odcinek słynnej ulicy Váci), fot. Paweł Wroński