Carretti – dwukółki na sycylijskich bezdrożach

W krajobrazie Sycylii nie brakuje gór. Oczywiście króluje wśród nich Etna, ale niższe, nie tak „wybuchowe” masywy, piętrzą się na całej niemal wyspie.

W epoce starożytnej jakoś sobie radzono z niesprzyjającym ukształtowaniem terenu, dzięki czemu – może za wyjątkiem stoków Etny, której erupcje wszystko niszczyły – dróg na Sycylii nie brakowało. Jednak po upadku cesarstwa rzymskiego ich stan pogarszał się z każdą dekadą. Od muzułmańskiej inwazji na przełomie VII i VIII wieku do 1778 roku, wyspa wielokrotnie przechodziła z rąk do rąk, co nie sprzyjało stabilizacji, objawiając się między innymi tym, że nikt nie remontował istniejących dróg, a tym bardziej nie wytyczał nowych.

W dziejach sycylijskiej infrastruktury, rok 1778 zapisał się złotymi zgłoskami, bowiem ówczesny parlament postanowił podjąć budowę dróg.

A co się działo przez niemal tysiąc lat? Początkowo przywożone przez statki towary transportowano w głąb wyspy na grzbietach jucznych zwierząt, głównie osłów i mułów. Rozwinął się w związku z tym zawód poganiaczy nazywanych mulattieri. Większe ładunki transportowano na bezkołowych, płaskich strŕscinu (strŕula), przez co przypominały sanie. Pasażerów natomiast przenosozno w palankinach lub lektykach.

Koła sycylijskiej bryczki są także pięknie zdobione, choć ich funkcja jest czysto użytkowa, fot. Paweł Wroński
Koła sycylijskiej bryczki są także pięknie zdobione, choć ich funkcja jest czysto użytkowa, fot. Paweł Wroński

Koła do wspomnianych urządzeń zaczęto montować dopiero w XIX wieku. Praktycznie po roku 1830, gdyż dopiero wtedy otwarto pierwsze regie tazzere (trasy królewskie), łączące porty z miastami w interiorze. I wtedy narodziły się carretti – niewielkie, proste w konstrukcji dwukółki, do których zaprzęgano jedno tylko zwierzę. Wózki miały po 2 dyszle i bardzo duże koła z 12 szprychami, którymi dość sprawnie pokonywało się strome podjazdy, uszkodzone przez skalno błotne osuwiska fragmenty traktów, czy po prostu rowy żłobione przez wodę spływającą z gór.

Carretti stały się w tym czasie tak popularne, że w ich produkcji wyspecjalizowało się wielu rzemieślników, nazywanych carradori (w l. poj. carradore) Ba, w każdym regionie zdobiono je z czasem w tak charakterystyczny sposób, że dziś są wizytówką lokalnego folkloru. Jako fenomen ze sfery kultury materialnej, carretti siciliani oczekują na wpisanie na listę UNESCO. A co roku we wrześniu, w miasteczku Bronte w prowincji Katanii, organizowany jest dedykowany im festiwal. Można wtedy zobaczyć jak powstawały carretti. A bryczki z różnych zakątków wyspy podziwiać potem podczas barwnej parady, stanowiącej kulminacyjny punkt w programie festiwalu.

Malarska dekoracja caretto siciliano, fot. Paweł Wroński
Malarska dekoracja carretto siciliano, fot. Paweł Wroński

Słowo carretto w sycylijskim dialekcie brzmi carrettu. Każda zaś bryczka może być tak naprawdę dziełem kilku osób. Pracę zaczyna się bowiem od kowanych części konstrukcji (u firraru). Równolegle trzeba zająć się dyszlami i uprzężą (u siddaru). A wreszcie rzeźbić i malować dwukółkę, każda bowiem jest bogato zdobiona. Przez motywy malarskie przewijają się przy tym najczęściej kolory żółty i czerwony, bo są to barwy sycylijskiej flagi.

Caretti spotkamy na ulicach wielu miast i miasteczek sycylijskich ponieważ są tak barwnym elementem, że chętnie używa się ich współcześnie podczas plenerowych kampanii promocyjnych i reklamowych.

Caretto z Racalmuto krąży całymi dniami po ulicach miasteczka, przyciągając uwagę dzieci i przybyszów, fot. Paweł Wroński
Carretto z Racalmuto krąży całymi dniami po ulicach miasteczka, przyciągając uwagę dzieci i przybyszów, fot. Paweł Wroński

INFO
Carretti siciliani: www.visitsicily.info oraz www.palermoweb.com
Bronte i festiwal bryczek (Carretto Sicili Fest): www.comune.bronte.ct.it oraz www.facebook.com
W muzeum regionalnym w Terrasini, w prowincji Palermo, mieści się ekspozycja poświęcona sycylijskim bryczkom (Museo del Carretto): www.regione.sicilia.it


W poniższym filmie zatytułowanym „I carretti siciliani” z Youtube’owskiego kanału Tv2000it, carradore Alfio Pulviernti, opowiada o historii i konstruowaniu sycylijskich bryczek.

Reklamy

Skomentuj jeśli chcesz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s